Biegunka u dorosłych: przyczyny, objawy i domowe leczenie

Na biegunkę przede wszystkim działa uzupełnianie płynów i elektrolitów, bo to ich utrata, a nie sama liczba wypróżnień, decyduje o tym, jak źle się czuję. Biegunką nazywa się oddawanie luźnych lub wodnistych stolców co najmniej trzy razy na dobę.

• piję często, małymi porcjami, najlepiej doustny płyn nawadniający,
• jem lekko, ale nie głoduję,
• odpoczywam i myję ręce po każdej wizycie w toalecie,
• sprawdzam, czy nie pojawiają się objawy alarmowe opisane niżej.

Leki przeciwbiegunkowe mają swoje miejsce, ale nie u każdego i nie przy każdej biegunce. Kiedy mogą pomóc, a kiedy szkodzą, wyjaśniam w dalszej części.

Biegunka wirusowa zaczyna się nagle, często razem z nudnościami i wymiotami, i zwykle słabnie po jednym do trzech dni. Stolce są wodniste, bez krwi, mogą im towarzyszyć skurcze brzucha, osłabienie i niewysoka gorączka.

Najczęściej wywołują ją norowirusy, a u dzieci także rotawirusy. Wirus przenosi się przez brudne ręce, skażone powierzchnie i jedzenie przygotowane przez chorą osobę, dlatego w domu zwykle choruje kilka osób po kolei. Przebieg tej infekcji i sposoby ochrony domowników opisuję w tekście jelitówka - objawy i co pomaga.

Poza wirusami biegunkę wywołują bakterie i pasożyty, leki, a także składniki jedzenia, których jelito nie toleruje. Rozpoznanie przyczyny pomaga wybrać właściwe postępowanie.

Przyczyna	Co może na nią wskazywać
Bakterie (np. Salmonella, Campylobacter)	początek po posiłku z jajami, drobiem, nieświeżym jedzeniem; gorączka, czasem krew w stolcu
Antybiotyk	biegunka w trakcie lub po kuracji; uporczywa, z gorączką, wymaga wykluczenia zakażenia Clostridioides difficile
Inne leki	początek po włączeniu nowego leku, na przykład części leków przeciwcukrzycowych czy preparatów magnezu
Jedzenie	związek z mlekiem (nietolerancja laktozy), słodzikami typu sorbitol, dużą ilością tłuszczu lub alkoholu
Podróż	biegunka po wyjeździe do kraju o innych warunkach sanitarnych

Leku, który mógł wywołać biegunkę, nie odstawiam samodzielnie, tylko pytam lekarza. Przed wyjazdem do krajów o innych warunkach sanitarnych warto zapytać lekarza, jak się przygotować.

Przy biegunce piję więcej niż zwykle i wybieram płyny, które oddają organizmowi także sód i potas. Doustne płyny nawadniające przygotowuję według ulotki. Woda i niesłodzona herbata są dobrym uzupełnieniem, ale same nie wyrównają strat elektrolitów przy dużej biegunce.

Unikam słodkich soków i napojów gazowanych, bo cukier w wysokim stężeniu przyciąga wodę do jelita i nasila biegunkę.

• jem małe porcje: ryż, ziemniaki, makaron, sucharki, gotowane warzywa, banany, chude mięso,
• na kilka dni ograniczam tłuste, smażone i ostre potrawy,
• przy wyraźnej poprawie wracam do zwykłego jedzenia stopniowo,
• jeśli mleko nasila objawy, chwilowo zastępuję je jogurtem lub kefirem.

Leki na biegunkę łagodzą objawy, ale nie zastępują nawadniania. Najczęściej stosuje się kilka grup:

• leki hamujące perystaltykę jelit, które zmniejszają liczbę wypróżnień,
• leki zmniejszające wydzielanie wody do jelita,
• preparaty adsorbujące, wiążące część wody i toksyn w świetle jelita,
• probiotyki, których skuteczność zależy od szczepu i sytuacji.

Leków hamujących pracę jelit nie stosuje się przy krwi w stolcu, wysokiej gorączce, podejrzeniu zakażenia po antybiotyku ani u małych dzieci bez decyzji lekarza. Różnice między nimi a lekami rozkurczowymi opisuję w tekście loperamid a lek rozkurczowy w biegunce.

Antybiotyk przy biegunce przepisuje wyłącznie lekarz, gdy podejrzewa zakażenie bakteryjne, które tego wymaga. Jeśli lekarz już ustalił mi leczenie, a potrzebuję kolejnej recepty, mogę złożyć wniosek o e-receptę; o jej wystawieniu decyduje lekarz po ocenie wniosku. Jak wygląda to przy biegunce, opisuję w tekście biegunka - recepta online na lek.

Biegunka trwająca dłużej niż kilka dni wymaga konsultacji, a utrzymująca się ponad cztery tygodnie jest już biegunką przewlekłą i trzeba szukać jej przyczyny. Może za nią stać zespół jelita drażliwego, celiakia, zapalna choroba jelit, nadczynność tarczycy, nietolerancje pokarmowe albo przewlekłe zakażenie.

Lekarz zwykle zleca badania krwi, badania kału, a w razie potrzeby kolonoskopię. Jakie badania wchodzą w grę i w jakiej kolejności, opisuję w tekście przewlekła biegunka - jakie badania.

Biegunka po antybiotyku zdarza się często, bo lek niszczy nie tylko bakterie wywołujące infekcję, ale też część pożytecznej mikrobioty jelitowej. Zwykle jest łagodna, pojawia się w trakcie kuracji lub kilka dni po niej i mija samoistnie.

Groźniejszą postacią jest zakażenie bakterią Clostridioides difficile, która namnaża się, gdy zabraknie konkurencji innych bakterii. Na nie wskazują:

• wiele wodnistych stolców na dobę,
• gorączka i ból brzucha,
• biegunka, która zaczyna się nawet kilka tygodni po zakończeniu antybiotyku,
• pobyt w szpitalu w ostatnim czasie albo wiek powyżej 65 lat.

Przy takich objawach nie przerywam kuracji na własną rękę i nie sięgam po leki hamujące pracę jelit, tylko kontaktuję się z lekarzem, który zleca badanie kału. Probiotyk przyjmowany w trakcie antybiotyku może u części osób zmniejszyć ryzyko łagodnej biegunki, a jego wybór dobrze omówić z lekarzem lub farmaceutą.

Biegunka wymaga pilnej pomocy lekarza, gdy pojawia się krew w stolcu, wysoka gorączka albo objawy odwodnienia. Do lekarza lub na SOR jadę, a w stanie zagrożenia życia dzwonię pod 112, gdy:

• w stolcu jest krew, stolec jest czarny i smolisty albo wymiotuję krwią,
• gorączka jest wysoka albo utrzymuje się,
• mam silny, stały ból brzucha,
• prawie nie oddaję moczu, mam suche usta, zawroty głowy, przyspieszone tętno,
• nie jestem w stanie utrzymać płynów,
• chudnę bez wyraźnej przyczyny.

Szczególnie ostrożnie postępuję u seniorów, kobiet w ciąży, osób z obniżoną odpornością i chorobami przewlekłymi. Gdy biegunka uniemożliwia pracę, lekarz może ocenić potrzebę zwolnienia; przy infekcji wirusowej informacje są na stronie zwolnienie L4 na grypę żołądkową.