Celiakia i nietolerancja glutenu - od czego zacząć badania
Jeśli po pieczywie masz wzdęcia, biegunki i spadek sił, pierwszy krok to badania krwi w kierunku celiakii - i możesz je zlecić przez internet, zanim wprowadzisz dietę bezglutenową.
Skąd wiesz, że to może być gluten
Objawy bywają mylące. U jednych to klasyczne dolegliwości brzucha - wzdęcia, przewlekła biegunka, ból po posiłku. U innych ciągnie się latami niedokrwistość, zmęczenie, spadek masy ciała albo nawracające afty, a brzuch prawie nie boli.
Ważne jest jedno rozróżnienie. Celiakia to choroba autoimmunologiczna, w której gluten uszkadza kosmki jelita cienkiego. Nietolerancja glutenu (a właściwie nadwrażliwość na gluten niezwiązana z celiakią) daje podobne dolegliwości, ale bez tego uszkodzenia i bez przeciwciał. Dlatego nie da się ich odróżnić na oko - potrzebne są badania.
- Wzdęcia, gazy i ból brzucha po produktach z pszenicy, żyta lub jęczmienia
- Przewlekła biegunka lub tłuszczowe, cuchnące stolce
- Niedokrwistość z niedoboru żelaza, która wraca mimo leczenia
- Zmęczenie, spadek masy ciała, u dzieci zahamowanie wzrostu
Nie odstawiaj glutenu, zanim się zbadasz
To najczęstszy błąd. Kiedy przejdziesz na dietę bezglutenową na kilka tygodni przed badaniem, przeciwciała spadają i jelito zaczyna się goić - a wynik wychodzi fałszywie prawidłowy. Wtedy trudno cokolwiek potwierdzić.
Jeśli podejrzewasz celiakię, zostań przy zwykłym jadłospisie do momentu pobrania krwi. Dietę zmienisz później, na podstawie wyniku i zaleceń lekarza.
Od jakich badań zacząć
Diagnostykę zaczyna się od krwi. Podstawą jest oznaczenie przeciwciał przeciw transglutaminazie tkankowej w klasie IgA (anty-tTG IgA), zwykle razem z całkowitym stężeniem IgA - bo przy jego niedoborze pierwszy wynik może być zaniżony.
Dodatkowo lekarz może zlecić morfologię i żelazo, żeby sprawdzić, czy nie doszło już do niedokrwistości. Dobra wiadomość jest taka, że te badania da się zlecić zdalnie.
- anty-tTG IgA - główny marker przesiewowy
- całkowite IgA - żeby nie przeoczyć fałszywie niskiego wyniku
- morfologia, żelazo, ferrytyna - ocena niedoborów
Jak to wygląda krok po kroku
Zostajesz w domu, a resztą zajmujesz się przy komputerze albo telefonie.
W skrócie wygląda to tak, że po krótkiej konsultacji online lekarz ocenia Twoje objawy i - jeśli nie ma przeciwwskazań - może wystawić e-skierowanie na badania krwi. Z nim idziesz do dowolnego punktu pobrań.
- Wypełniasz krótki formularz o objawach
- Lekarz analizuje zgłoszenie podczas konsultacji online
- Jeśli badania są zasadne, dostajesz e-skierowanie
- Krew pobierasz w punkcie pobrań, wynik omawiasz z lekarzem
Kiedy potrzebna jest wizyta na miejscu
Sama krew to jeszcze nie diagnoza. Jeśli przeciwciała wyjdą dodatnie, kolejnym krokiem u dorosłych jest zwykle gastroskopia z pobraniem wycinków jelita - a to robi się stacjonarnie.
Nie zwlekaj z wizytą u lekarza, gdy tracisz na wadze bez powodu, w stolcu pojawia się krew, masz silny, uporczywy ból brzucha albo objawy szybko się nasilają. To sygnały, których nie ocenia się przez ekran.
Najczęstsze pytania
Czy mogę zlecić badania na celiakię bez wizyty stacjonarnej?
Badania krwi (anty-tTG IgA, IgA całkowite) można zlecić po konsultacji online - lekarz decyduje o e-skierowaniu na podstawie Twoich objawów. Potwierdzenie celiakii u dorosłych wymaga jednak gastroskopii, którą wykonuje się na miejscu.
Czy muszę jeść gluten przed badaniem?
Tak. Jeśli odstawisz gluten wcześniej, przeciwciała spadają i wynik może być fałszywie prawidłowy. Zostań przy normalnej diecie aż do pobrania krwi.
Ujemny wynik przeciwciał wyklucza problem z glutenem?
Wyklucza raczej celiakię (przy prawidłowym IgA). Nadwrażliwość na gluten niezwiązana z celiakią daje podobne objawy bez dodatnich przeciwciał, więc dalsze kroki zależą od oceny lekarza.
Ile czekam na e-skierowanie?
Zwykle otrzymujesz je w krótkim czasie po konsultacji online, jeśli lekarz uzna badania za zasadne i nie ma przeciwwskazań.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.