Biorę Elvanse na ADHD: co mówi charakterystyka tego leku z lisdeksamfetaminą

Elvanse, czyli co właściwie połykam

Elvanse to nazwa handlowa lisdeksamfetaminy w kapsułkach twardych. W ChPL lek figuruje jako sympatykomimetyk działający ośrodkowo, z kodem ATC N06BA12: pobudza ośrodkowy układ nerwowy i służy do leczenia ADHD. Opis substancji czynnej i innych preparatów z nią znajdę na stronie o lisdeksamfetaminie jako substancji.

Jedna rzecz zaskoczyła mnie przy lekturze ChPL: lisdeksamfetamina sama nie ma aktywności farmakologicznej. To prolek. Wchłania się szybko, a w organizmie, przede wszystkim w erytrocytach, zamienia się w deksamfetaminę. Dopiero ta cząsteczka działa. Jak dokładnie pomaga w ADHD, do końca nie wiadomo. Najczęściej mówi się o hamowaniu wychwytu zwrotnego dopaminy i noradrenaliny i o tym, że więcej tych przekaźników trafia do synapsy.

Charakterystyka mocno podkreśla, że Elvanse jest częścią kompleksowego programu leczenia. Obok leku zwykle są tam metody psychologiczne, edukacyjne, zajęciowe i społeczne. Kapsułka nie zastępuje całego planu, tylko jest jednym z jego elementów.

Dla kogo jest Elvanse według charakterystyki

Wskazania są w ChPL opisane dość wąsko. U dzieci powyżej 6 lat Elvanse stosuje się wtedy, gdy wcześniejsze leczenie metylofenidatem nie przyniosło oczekiwanych korzyści klinicznych. U dorosłych lek jest wskazany, jeśli objawy ADHD występowały w dzieciństwie. Trzeba to potwierdzić wstecznie, na podstawie dokumentacji albo odpowiednich narzędzi i wywiadów. Do tego potrzebne jest stwierdzenie, że ADHD ma co najmniej umiarkowane nasilenie i wyraźnie przeszkadza mi w co najmniej dwóch sferach, choćby w pracy i w życiu towarzyskim.

Leczenie musi prowadzić specjalista doświadczony w terapii zaburzeń zachowania. Rozpoznanie stawia się po szczegółowym wywiadzie i badaniu, według kryteriów ICD albo DSM, a nie na podstawie jednego czy kilku objawów. ChPL dodaje, że Elvanse nie jest lekiem dla każdej osoby z ADHD: decyzja zależy od nasilenia i przewlekłości objawów, ryzyka nadużywania i odpowiedzi na wcześniejsze leczenie. Więcej o samym zaburzeniu jest w tekście o ADHD w dorosłym życiu.

Dla mnie wniosek jest prosty: pierwszy raz Elvanse dostaję od psychiatry na wizycie. Przez internet mogę najwyżej przedłużyć leczenie, które już trwa i jest opisane w dokumentacji.

Moce kapsułek i jak się je przyjmuje

Elvanse ma jedną postać: kapsułki twarde. Występują w sześciu mocach: 20, 30, 40, 50, 60 i 70 mg. Którą biorę, ustala lekarz, bo według ChPL dawkę dobiera się indywidualnie, patrząc na wskazanie i na odpowiedź na leczenie.

Z praktycznych uwag w charakterystyce: lek można przyjmować niezależnie od posiłków. Kapsułkę mogę połknąć w całości. Mogę też ją otworzyć, wsypać całość do jogurtu, wody albo soku pomarańczowego, rozmieszać i wypić od razu, bo takiej mieszanki nie odstawia się na później. Zawartości kapsułki nie wolno dzielić. Elvanse bierze się rano, a nie po południu, bo popołudniowa pora grozi bezsennością.

W trakcie leczenia lekarz kontroluje ciśnienie i tętno po każdej zmianie dawki i co najmniej raz na 6 miesięcy, a także masę ciała i stan psychiczny. Gdy biorę lek dłużej niż rok, lekarz przynajmniej raz na 12 miesięcy sprawdza, czy nadal mi on służy. ChPL każe lekarzowi rozważyć też próbne odstawienie leku, żeby ocenić, jak funkcjonuję bez niego, najlepiej w czasie urlopu. Sam takiej próby nie robię.

Skutki uboczne Elvanse: od suchości w ustach po serce

Charakterystyka opisuje działania niepożądane jako typowe dla psychostymulantów. Ogólnie do bardzo częstych (mogą dotyczyć więcej niż 1 na 10 osób) zalicza zmniejszenie łaknienia, bezsenność, suchość w jamie ustnej, ból głowy, ból w nadbrzuszu i spadek masy ciała. W kolumnie dla dorosłych bardzo często pojawiają się: zmniejszony apetyt, bezsenność, ból głowy i suchość w ustach.

U dorosłych często (do 1 na 10 osób) występują między innymi pobudzenie, niepokój, chwiejność emocjonalna, zgrzytanie zębami, zmniejszenie popędu płciowego, zawroty głowy, drżenie, przyspieszone bicie serca i kołatania, duszność, nudności, biegunka, zaparcia, nadmierne pocenie, zaburzenia wzwodu, ból w klatce piersiowej, drażliwość, znużenie, uczucie roztrzęsienia, wzrost ciśnienia i spadek masy ciała.

Poważniejsze sprawy opisuje punkt 4.4. U dorosłych, którzy brali leki pobudzające w zalecanych dawkach, odnotowano przypadki nagłej śmierci, udaru i zawału. Leki pobudzające podnoszą ciśnienie przeciętnie o 2-4 mmHg, a puls o 3-6 uderzeń na minutę; u pojedynczych osób wzrost bywa wyraźniejszy. Lisdeksamfetamina może wydłużać odstęp QTc, opisywano też kardiomiopatię przy długim stosowaniu. Mogą się pojawić objawy psychotyczne lub maniakalne, agresja, nasilenie tików i drgawki, a także niewyraźne widzenie.

Jeśli przy wysiłku boli mnie w klatce piersiowej, mdleję bez wyraźnego powodu albo mam inne objawy ze strony serca, ChPL każe bezzwłocznie skierować mnie na kontrolę kardiologiczną. W nagłym stanie dzwonię pod 112. U dzieci i nastolatków lek może spowalniać przyrost wzrostu i masy ciała, dlatego wzrost, masę ciała i apetyt zapisuje się co najmniej raz na pół roku.

Sytuacje, w których Elvanse odpada

Punkt 4.3 charakterystyki wymienia sytuacje, w których leku się nie stosuje:

• nadwrażliwość na aminy sympatykomimetyczne albo na składnik kapsułki;
• inhibitory MAO, także gdy od ich odstawienia nie minęło 14 dni (grozi przełom nadciśnieniowy);
• nadczynność tarczycy o dowolnym nasileniu;
• stany przebiegające z pobudzeniem;
• jawne klinicznie choroby układu sercowo-naczyniowego i zaawansowana miażdżyca;
• umiarkowane lub ciężkie nadciśnienie tętnicze;
• jaskra i guz chromochłonny.

Piwo, kierownica, inne tabletki: na co uważam przy Elvanse

O alkoholu charakterystyka mówi tylko tyle, że dostępne są ograniczone dane na temat interakcji. To nie jest zgoda na picie, tylko brak badań. Zanim sięgnę po alkohol, pytam o to lekarza prowadzącego.

Za kierownicą: ChPL wymienia zawroty głowy, kłopoty z równowagą i z ostrością widzenia, w tym z akomodacją oka. Według charakterystyki może to w umiarkowanym stopniu pogorszyć zdolność kierowania i obsługi maszyn. Gdy mam takie objawy, nie siadam za kierownicę.

Interakcje z innymi lekami: połączenie z inhibitorami MAO jest przeciwwskazane. Gdy biorę równocześnie leki serotoninergiczne, na przykład z grupy SSRI albo SNRI, rzadko może rozwinąć się zespół serotoninowy. Przy Elvanse leki na nadciśnienie mogą słabiej obniżać ciśnienie, a opioidy mocniej uśmierzać ból. W drugą stronę chlorpromazyna, haloperydol i lit potrafią osłabić efekt Elvanse. Witamina C i inne substancje zakwaszające mocz skracają okres półtrwania amfetaminy, a te, które mocz alkalizują, go wydłużają. Lekarzowi podaję pełną listę leków, także tych kupionych samodzielnie w aptece, i suplementów.

Psychotrop z grupy II-P: ryzyko nadużywania i uzależnienia

Tak, w sensie prawnym Elvanse to lek psychotropowy. Lisdeksamfetamina figuruje w wykazie substancji psychotropowych w grupie II-P, dlatego wydaje się ją na receptę Rpw, z dodatkowymi ograniczeniami ilości.

Charakterystyka nie ukrywa ryzyka. Przed rozpoczęciem leczenia lekarz ma ocenić ryzyko nadużywania, uzależnienia i stosowania w celu odurzenia. U dorosłych, szczególnie młodych, ryzyko stosowania leku niezgodnie z zaleceniami może być większe niż u dzieci i młodzieży. Kto używa pochodnych amfetaminy wbrew zaleceniom, może z czasem potrzebować ich coraz więcej i wpaść w uzależnienie psychiczne; wśród objawów po odstawieniu ChPL wymienia znużenie i obniżony nastrój, czyli depresję.

ChPL zaleca przepisywanie i wydawanie możliwie najmniejszych ilości leku, żeby zmniejszyć ryzyko przedawkowania. Kapsułki trzymam więc w bezpiecznym miejscu i nikomu ich nie odstępuję. Po przedawkowaniu może dojść między innymi do drżenia, niepokoju ruchowego, splątania, agresji, omamów, paniki, gorączki oraz wahań ciśnienia tętniczego, a odtrutki swoistej nie ma. Przy podejrzeniu przedawkowania wzywam pomoc pod numerem 112.

Inne preparaty z lisdeksamfetaminą i kwestia ceny

Według danych URPL lisdeksamfetamina jest w obrocie także pod nazwami Eldefab, Lisdexamfetamine Aristo i Lysmi. To ta sama substancja, ale poszczególne produkty mogą mieć własne wskazania, moce i postaci, dlatego zmianę preparatu omawiam z lekarzem albo farmaceutą, a nie decyduję o niej sam przy okienku w aptece.

Inną substancją stosowaną w ADHD jest metylofenidat, na przykład w preparacie Medikinet. To nie jest zamiennik, tylko inny lek, a przejście z jednego na drugi ustala psychiatra.

Cena Elvanse zależy od apteki, wielkości opakowania i od tego, czy dany preparat w moim wskazaniu jest objęty refundacją. Sprawdzam to w aktualnym wykazie leków refundowanych, który ogłasza Minister Zdrowia, albo pytam farmaceutę.

Jak przedłużam receptę Rpw na Elvanse

Recepta na lek z grupy II-P ma kilka twardych zasad. Termin jej realizacji to 30 dni, także w postaci elektronicznej. Na jednej recepcie zmieści się lek na co najwyżej 90 dni. Mogę też dostać maksymalnie trzy recepty na następujące po sobie okresy stosowania, tyle że łącznie nie mogą one przekroczyć 90 dni.

Gdy recepta na kontynuację powstaje bez badania, przepisy wymagają dwóch rzeczy: sprawdzenia historii leczenia w systemie P1 albo w wywiadzie oraz tego, by od mojego ostatniego badania minęły nie więcej niż 3 miesiące. Zwolniony z tych zasad jest wyłącznie lekarz POZ pracujący na umowie z NFZ, a prywatnej usługi to nie dotyczy.

Jak to wygląda w tym serwisie: wypełniam wniosek z wywiadem i dołączam dokumentację od psychiatry, w tym opis ostatniego badania. Mój wniosek czyta lekarz, a jeśli czegoś mu brakuje, dopytuje mnie na czacie. Nie ma tu rozmowy wideo ani telefonu. Lekarz może odmówić, a opłata dotyczy oceny wniosku, więc przy odmowie nie podlega zwrotowi. Szczegóły są na stronie e-recepty psychiatrycznej.

Elvanse nie kupię bez recepty. Kapsułki z czarnego rynku mogą być podrobione i nikt nie wie, co naprawdę zawierają.