SIBO: objawy, diagnostyka i leczenie przerostu bakteryjnego jelita cienkiego

• SIBO to nadmiar bakterii w jelicie cienkim, które fermentują składniki pokarmu zbyt wcześnie w przewodzie pokarmowym.
• Typowe objawy to wzdęcia narastające po posiłkach, gazy, ból brzucha, biegunka lub zaparcia.
• Rozpoznanie potwierdza wodorowo-metanowy test oddechowy z laktulozą lub glukozą.
• Leczenie dobiera lekarz. Najczęściej stosuje się rifaksyminę, a dieta (np. low FODMAP) łagodzi objawy.
• SIBO często nawraca, jeśli nie leczy się przyczyny, która sprzyja przerostowi.
• Utrata masy ciała, krew w stolcu, niedokrwistość lub gorączka wymagają pilnej oceny lekarskiej.

SIBO (ang. small intestinal bacterial overgrowth) to przerost bakteryjny jelita cienkiego, czyli stan, w którym liczba bakterii w jelicie cienkim jest większa niż prawidłowo. U zdrowej osoby większość bakterii jelitowych żyje w jelicie grubym, a jelito cienkie zawiera ich stosunkowo mało.

Przed nadmiernym namnażaniem bakterii chronią m.in. kwas żołądkowy, prawidłowa praca mięśni jelita (która przesuwa treść w dół) oraz zastawka krętniczo-kątnicza oddzielająca jelito cienkie od grubego. Gdy któryś z tych mechanizmów zawodzi, bakterie zaczynają fermentować węglowodany już w jelicie cienkim. Powstają gazy: wodór, a u części osób metan. Przewagę bakterii i archeonów wytwarzających metan określa się czasem osobną nazwą IMO (nadmierny rozrost metanogenów jelitowych) i częściej wiąże się z zaparciami.

Objawy SIBO dotyczą głównie brzucha i są mało charakterystyczne, dlatego łatwo pomylić je z innymi chorobami.

• wzdęcia i uczucie rozpierania, zwykle narastające w ciągu dnia i po posiłkach,
• nadmiar gazów, przelewania w brzuchu,
• ból lub dyskomfort brzucha,
• biegunka albo zaparcia (zaparcia częściej przy przewadze metanu),
• szybkie uczucie pełności po niewielkim posiłku, nudności.

Przy dłużej trwającym przeroście mogą pojawić się skutki złego wchłaniania, np. niedobór witaminy B12 lub żelaza, a w cięższych przypadkach tłuszczowe stolce i spadek masy ciała. Podobne dolegliwości daje zespół jelita drażliwego, nietolerancja laktozy czy celiakia, dlatego same objawy nie wystarczą do rozpoznania. Więcej o różnicowaniu wzdęć: przewlekłe wzdęcia i gazy - jaka diagnostyka.

SIBO zwykle ma przyczynę, która osłabia naturalne mechanizmy ochronne jelita. Do najczęstszych czynników ryzyka należą:

• zaburzenia motoryki jelit, np. w przebiegu cukrzycy, twardziny układowej lub po przebytych infekcjach,
• przebyte operacje w obrębie brzucha, zrosty, zwężenia, usunięcie zastawki krętniczo-kątniczej,
• uchyłki jelita cienkiego,
• długotrwałe hamowanie wydzielania kwasu żołądkowego, np. lekami z grupy IPP,
• choroby przewlekłe, takie jak choroba Leśniowskiego-Crohna, celiakia, przewlekłe zapalenie trzustki czy marskość wątroby,
• starszy wiek.

Nie oznacza to, że leki IPP trzeba odstawiać na własną rękę. Jeśli przyjmujesz je długo, o dalszym leczeniu decyduje lekarz, który zna wskazanie.

Podstawowym badaniem w kierunku SIBO jest wodorowo-metanowy test oddechowy. Pacjent wypija roztwór laktulozy lub glukozy, a następnie co kilkanaście minut oddaje próbki wydychanego powietrza. Wzrost stężenia wodoru lub metanu w określonym czasie wskazuje na fermentację w jelicie cienkim.

Wynik testu zależy od przygotowania. Zwykle obejmuje ono dietę ubogą w składniki fermentujące dzień przed badaniem, badanie na czczo oraz odstęp od antybiotyków i niektórych innych leków. Dokładne zasady przekazuje pracownia, która wykonuje test.

Zanim lekarz zleci test oddechowy, często kieruje na podstawowe badania krwi (np. morfologię, poziom żelaza i witaminy B12) i wyklucza inne przyczyny objawów, np. celiakię. W razie objawów alarmowych potrzebna bywa gastroskopia lub kolonoskopia. Skierowanie na badania można uzyskać także online: skierowanie na badania.

Leczenie SIBO ma dwa cele: zmniejszyć liczbę bakterii w jelicie cienkim i ograniczyć czynnik, który sprzyja przerostowi. O wyborze leku i długości kuracji decyduje lekarz.

• Rifaksymina - antybiotyk, który w bardzo małym stopniu wchłania się z przewodu pokarmowego i działa głównie w świetle jelita. To najczęściej stosowany lek w SIBO. Informacje o preparacie: Xifaxan.
• Inne antybiotyki - w wybranych sytuacjach lekarz może rozważyć inny lek lub połączenie leków, np. przy przewadze metanu.
• Uzupełnienie niedoborów - np. witaminy B12 lub żelaza, jeśli wykażą je badania.
• Leczenie przyczyny - np. wyrównanie choroby podstawowej, ocena zasadności przewlekle stosowanych leków.

Antybiotyku nie stosuje się profilaktycznie przy każdym wzdęciu. To leczenie po rozpoznaniu. Kuracji nie należy skracać ani przedłużać samodzielnie.

Dieta nie usuwa przerostu bakterii, ale może zmniejszyć objawy, bo ogranicza ilość węglowodanów, które bakterie fermentują. Najczęściej stosuje się czasowo dietę low FODMAP, która ogranicza krótkołańcuchowe, łatwo fermentujące węglowodany.

Dieta eliminacyjna powinna być krótkotrwała i prowadzona najlepiej z dietetykiem. Zbyt długie ograniczanie wielu produktów grozi niedoborami i zubożeniem mikrobioty jelitowej. Po okresie eliminacji produkty wprowadza się stopniowo z powrotem.

SIBO nawraca często, ponieważ antybiotyk zmniejsza liczbę bakterii, ale nie usuwa przyczyny przerostu. Jeśli utrzymują się zaburzenia motoryki, zrosty czy inna choroba podstawowa, bakterie mogą ponownie się namnożyć.

Przy nawrotach lekarz ocenia, czy powtórzyć leczenie, czy poszerzyć diagnostykę w poszukiwaniu przyczyny. Przy częstych nawrotach przydatna jest konsultacja gastroenterologa.

Niektóre objawy nie pasują do typowego SIBO i wymagają badania na miejscu, a nie konsultacji online:

• niezamierzona utrata masy ciała,
• krew w stolcu lub czarne, smoliste stolce,
• niedokrwistość w wynikach badań,
• gorączka, silny lub narastający ból brzucha,
• objawy budzące w nocy, nagła zmiana rytmu wypróżnień po 50. roku życia,
• trudności w połykaniu, uporczywe wymioty.

W stanie nagłym zadzwoń pod numer 112 lub zgłoś się na SOR.

Jeśli masz już rozpoznane SIBO, kontynuację leczenia można omówić w e-konsultacji. Wypełniasz formularz medyczny: opisujesz objawy, wcześniejsze leczenie i jego efekt, przyjmowane leki i choroby przewlekłe. Warto dołączyć wynik testu oddechowego i wcześniejszą dokumentację.

Lekarz ocenia wniosek i decyduje, czy kontynuacja leczenia jest zasadna, czy potrzebna jest ponowna diagnostyka lub wizyta stacjonarna. Jeśli wystawi e-receptę, kod otrzymasz e-mailem. Na odpowiedź na prośbę lekarza o dokumentację masz 48 godzin. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, więc gdy lekarz odmówi, nie podlega zwrotowi. Więcej o usłudze: e-recepta online.