Dieta low FODMAP: na czym polega, etapy i tabela produktów

• FODMAP to grupa węglowodanów, które słabo wchłaniają się w jelicie cienkim i są fermentowane przez bakterie.
• Dieta low FODMAP jest metodą łagodzenia objawów, głównie w zespole jelita drażliwego, a nie dietą na stałe.
• Etapy: eliminacja (2-6 tygodni), reintrodukcja (ponowne wprowadzanie grup produktów), personalizacja.
• Najlepiej prowadzić ją z dietetykiem, po wykluczeniu przez lekarza innych chorób.

FODMAP to skrót od angielskich nazw fermentujących oligosacharydów, disacharydów, monosacharydów i polioli (ang. Fermentable Oligosaccharides, Disaccharides, Monosaccharides And Polyols). To krótkołańcuchowe węglowodany, które w jelicie cienkim wchłaniają się słabo lub wcale.

• Oligosacharydy - fruktany (np. pszenica, cebula, czosnek) i galaktooligosacharydy (np. rośliny strączkowe).
• Disacharydy - laktoza (mleko i część produktów mlecznych).
• Monosacharydy - fruktoza w nadmiarze względem glukozy (np. jabłko, gruszka, miód).
• Poliole - sorbitol, mannitol, ksylitol (np. niektóre owoce, grzyby, słodziki).

Niewchłonięte FODMAP przyciągają wodę do jelita i są fermentowane przez bakterie, co daje gazy. U osób z nadwrażliwym jelitem może to wywoływać wzdęcia, ból, biegunkę lub zaparcia. Same FODMAP nie są szkodliwe, a wiele produktów bogatych w FODMAP jest wartościowych.

Dieta low FODMAP ma najlepiej udokumentowane działanie w zespole jelita drażliwego (IBS). U części osób z IBS zmniejsza wzdęcia, ból brzucha i zaburzenia rytmu wypróżnień. Bywa też stosowana pomocniczo przy innych dolegliwościach czynnościowych jelit oraz przy SIBO, w którym łagodzi objawy, ale nie zastępuje leczenia.

Przed rozpoczęciem diety lekarz powinien wykluczyć inne przyczyny objawów, zwłaszcza gdy występują objawy alarmowe. Badania w kierunku celiakii wykonuje się, zanim ograniczy się gluten, bo dieta eliminacyjna może zafałszować wynik (więcej: celiakia - od czego zacząć badania). Ostrożność jest potrzebna u osób z zaburzeniami odżywiania lub niedowagą - restrykcyjna dieta może im zaszkodzić.

Dieta ma trzy etapy. Jej celem jest ustalenie, które grupy FODMAP wywołują objawy, a nie trwałe wykluczenie wszystkich.

1. Eliminacja (2-6 tygodni) - produkty bogate w FODMAP zastępuje się odpowiednikami o niskiej zawartości FODMAP. Jeśli po tym czasie objawy się nie zmniejszają, dalsze stosowanie diety zwykle nie ma sensu i warto wrócić do lekarza.
2. Reintrodukcja - jeśli objawy się zmniejszyły, kolejne grupy FODMAP (np. laktozę, fruktozę, fruktany, poliole) wprowadza się po jednej, w rosnących porcjach przez kilka dni, i obserwuje reakcję. Wyniki zapisuje się w dzienniczku.
3. Personalizacja - na podstawie reintrodukcji układa się dietę długoterminową, możliwie zróżnicowaną, ograniczającą tylko te produkty i porcje, które rzeczywiście wywołują objawy.

Poniższa tabela pokazuje typowe przykłady. Zawartość FODMAP zależy od wielkości porcji i stopnia dojrzałości, dlatego część produktów niskich FODMAP jest dobrze tolerowana tylko w umiarkowanej ilości. Szczegółowe porcje warto ustalić z dietetykiem.

Mięso, ryby i jaja nie zawierają FODMAP, o ile nie są przygotowane z dodatkami bogatymi w FODMAP (np. marynaty z cebulą i czosnkiem, panierka pszenna).

Dieta low FODMAP jest złożona i łatwo popełnić w niej błędy. Dietetyk pomaga dobrać zamienniki tak, by jadłospis pokrywał zapotrzebowanie na błonnik, wapń i inne składniki, oraz poprowadzić etap reintrodukcji.

Najczęstszy błąd to pozostawanie na diecie eliminacyjnej przez wiele miesięcy. Ogranicza to różnorodność jedzenia, może prowadzić do niedoborów i zmniejsza ilość pożywienia dla korzystnych bakterii jelitowych. Dieta nie jest też sposobem na odchudzanie.

Dieta to jeden z elementów leczenia IBS. Lekarz może zalecić też leki łagodzące objawy, np. leki rozkurczowe działające na mięśnie jelit, takie jak mebeweryna (Duspatalin) czy trimebutyna (Tribux, Debridat). O wyborze leczenia decyduje lekarz po ocenie objawów.

Więcej o IBS: zespół jelita drażliwego, postać biegunkowa oraz probiotyk a lek na receptę w jelicie drażliwym. Przy nietolerancji pojedynczych cukrów pomocne mogą być artykuły o nietolerancji laktozy i nietolerancji fruktozy.

Dieta low FODMAP nie powinna opóźniać diagnostyki. Do lekarza trzeba zgłosić się, gdy pojawi się:

• niezamierzona utrata masy ciała,
• krew w stolcu lub czarne stolce,
• niedokrwistość, gorączka,
• objawy budzące w nocy,
• nowe dolegliwości jelitowe po 50. roku życia lub rak jelita grubego w rodzinie.

Jeśli masz rozpoznany IBS i przyjmujesz leki zalecone wcześniej przez lekarza, kontynuację leczenia możesz omówić w e-konsultacji. Kod e-recepty przychodzi e-mailem.