Zgaga: skąd się bierze pieczenie w przełyku i jak sobie z nim radzić

Zgaga to objaw, a nie choroba: pieczenie za mostkiem wywołane kontaktem kwasu żołądkowego ze ściankami przełyku. Przełyk nie ma takiej ochrony przed kwasem jak żołądek, dlatego nawet krótkie cofnięcie treści daje wyraźne pieczenie.

Przed cofaniem się kwasu chroni dolny zwieracz przełyku, czyli pierścień mięśni na granicy z żołądkiem. Gdy rozluźnia się zbyt często albo żołądek jest przepełniony, kwas przedostaje się wyżej. Zgaga zdarza się okazjonalnie u większości dorosłych i sama w sobie nie musi oznaczać choroby.

Zgaga daje pieczenie za mostkiem, które może promieniować w górę, w stronę gardła, i często łączy się z kwaśnym lub gorzkim posmakiem w ustach. Pojawia się zwykle po jedzeniu albo po położeniu się i słabnie po lekach zobojętniających kwas.

Ból sercowy potrafi przypominać zgagę, dlatego zwracam uwagę na cechy, które go odróżniają:

Cecha	Raczej zgaga	Może być serce
Charakter	pieczenie, kwaśny posmak	ucisk, gniecenie, ściskanie w klatce
Kiedy się pojawia	po jedzeniu, przy schylaniu, w pozycji leżącej	przy wysiłku, stresie, także bez związku z jedzeniem
Objawy towarzyszące	odbijanie, cofanie treści do gardła	duszność, zimny pot, ból promieniujący do ramienia, żuchwy lub pleców

Jeśli ból w klatce piersiowej jest silny, nowy, łączy się z dusznością, potami albo osłabieniem, nie zgaduję. Dzwonię pod 112.

Zgagę najczęściej wywołuje połączenie diety, stylu życia i budowy ciała, które sprzyja cofaniu się kwasu. Do typowych czynników należą:

• duże, tłuste posiłki i jedzenie w pośpiechu,
• alkohol, mocna kawa, czekolada, mięta, napoje gazowane, ostre przyprawy,
• nadwaga, zwłaszcza tłuszcz brzuszny, który zwiększa ciśnienie w jamie brzusznej,
• palenie tytoniu, które osłabia zwieracz przełyku,
• ciąża,
• przepuklina rozworu przełykowego,
• niektóre leki, na przykład niesteroidowe leki przeciwzapalne czy część leków nasercowych i uspokajających.

Nie każdy reaguje na te same produkty, więc szukam własnych wyzwalaczy. Zgagę w ciąży opisuję osobno w tekście zgaga w ciąży - co wolno, a czego unikać, a wpływ przepukliny w artykule przepuklina rozworu przełykowego a zgaga.

Zgaga po jedzeniu pojawia się zwykle w ciągu godziny od posiłku, gdy żołądek jest pełny i produkuje najwięcej kwasu. Pomaga jedzenie mniejszych porcji, powolne przeżuwanie i rezygnacja z drzemki zaraz po obiedzie.

Nocna zgaga wynika z tego, że w pozycji leżącej grawitacja nie zatrzymuje kwasu w żołądku. Może budzić, dawać kaszel, chrypkę rano albo uczucie drapania w gardle. Kilka zasad, które pomagają:

• ostatni posiłek jem dwie do trzech godzin przed snem,
• podnoszę wezgłowie łóżka, a nie tylko dokładam poduszkę, która zgina tułów,
• śpię raczej na lewym boku,
• wieczorem unikam alkoholu i ciężkich dań.

Więcej o śnie przy refluksie piszę w tekście refluks nocny a sen.

Na zgagę pomagają przede wszystkim zmiany nawyków, a przy objawach mimo nich leki zmniejszające kontakt kwasu z przełykiem. Doraźnie stosuje się:

• leki zobojętniające, które szybko neutralizują kwas, ale działają krótko,
• alginiany, tworzące na powierzchni treści żołądka warstwę ograniczającą cofanie,
• leki blokujące receptory H2, zmniejszające wydzielanie kwasu,
• inhibitory pompy protonowej, najsilniej hamujące produkcję kwasu, stosowane przy częstych objawach.

Preparaty dostępne w aptece przeznaczone są do krótkiego stosowania. Jeśli potrzebuję ich regularnie przez kilka tygodni, to sygnał, że trzeba sprawdzić przyczynę, a nie tylko gasić objawy. O dłuższym leczeniu inhibitorami pompy protonowej piszę w tekście przewlekła zgaga i leki IPP.

Częsta zgaga jest najbardziej typowym objawem choroby refluksowej przełyku. Lekarze podejrzewają ją, gdy objawy pojawiają się co najmniej dwa razy w tygodniu albo wyraźnie utrudniają jedzenie, sen czy pracę.

Długo nieleczony refluks może prowadzić do zapalenia przełyku, nadżerek, a u części osób do zmian w nabłonku nazywanych przełykiem Barretta. Dlatego przy przewlekłych objawach lekarz ustala plan leczenia i decyduje, czy potrzebna jest gastroskopia. Jeśli już mam rozpoznany refluks i ustalone leczenie, informacje o kontynuacji znajdę na stronie refluks i zgaga.

Ze zgagą idę do lekarza, gdy wraca często, nie mija po zmianie nawyków albo pojawiły się objawy alarmowe. Pilnej oceny wymagają:

• trudności lub ból przy połykaniu, uczucie zatrzymywania się kęsa,
• wymioty z krwią albo treścią przypominającą fusy od kawy,
• czarne, smoliste stolce,
• niezamierzona utrata masy ciała,
• niedokrwistość w badaniach,
• pierwsza w życiu uporczywa zgaga w starszym wieku.

Przy takich objawach lekarz zwykle kieruje na gastroskopię. Wymioty krwią albo silny ból w klatce piersiowej to powód do wezwania pomocy pod 112.

Domowe sposoby na zgagę pomagają wtedy, gdy zmniejszają ciśnienie w żołądku albo ilość cofającej się treści, a nie wtedy, gdy tylko na chwilę zmieniają smak w ustach.

Sposób	Jak to wygląda w praktyce
Wyprostowana pozycja po jedzeniu	ma sens, grawitacja pomaga utrzymać treść w żołądku
Luźne ubranie i pasek	ma sens, ucisk na brzuch zwiększa cofanie kwasu
Żucie gumy bez cukru po posiłku	może pomóc, bo więcej śliny spłukuje kwas z przełyku
Szklanka mleka	daje chwilową ulgę, ale tłuszcz i białko mogą później pobudzić wydzielanie kwasu
Soda oczyszczona	szybko neutralizuje kwas, ale zawiera dużo sodu i nie nadaje się do częstego stosowania, szczególnie przy nadciśnieniu i chorobach nerek

Najwięcej daje zwykle połączenie kilku zmian naraz: mniejsze porcje, przerwa między kolacją a snem, ograniczenie alkoholu i spadek masy ciała przy nadwadze. Te same zasady sprawdzają się przy rozpoznanej chorobie refluksowej, gdzie wspierają leczenie zlecone przez lekarza.