Hydroksyzyna na sen: jak na mnie działa, kiedy zaczyna i czego się wystrzegam
Hydroksyzyna na sen działa, bo uspokaja i wywołuje senność, ale nie jest zarejestrowana jako lek nasenny: ChPL Atarax wskazuje ją w objawowym leczeniu lęku u dorosłych, w świądzie i przed zabiegami. Po tabletce działanie uspokajające zaczyna się zwykle po 30-45 minutach, a lek długo zostaje w organizmie, więc rano mogę być jeszcze senny. Dawkę ustala lekarz, a alkohol nasila jej działanie.
Jak hydroksyzyna działa i skąd bierze się po niej senność
Hydroksyzyna to pochodna difenylometanu. ChPL podkreśla, że chemicznie nie ma nic wspólnego z benzodiazepinami, fenotiazynami ani meprobamatem. Nie hamuje kory mózgu; jej działanie polega prawdopodobnie na wyciszaniu niektórych obszarów podkorowych ośrodkowego układu nerwowego. Ma też udowodnione działanie przeciwhistaminowe, co tłumaczy zarówno skuteczność w świądzie, jak i senność.
W zapisach EEG u zdrowych ochotników widać działanie przeciwlękowe i uspokajające. Nocny zapis snu (polisomnografia) u pacjentów z zaburzeniami lękowymi i bezsennością pokazał, że po hydroksyzynie łącznie śpią dłużej, krócej czuwają w nocy i szybciej zasypiają. To jednak wynik u ludzi z lękiem, a nie dowód, że sprawdzi się przy każdej bezsenności.
Formalnie to lek na receptę (Rp) z grupy leków przeciwlękowych. Nie jest substancją psychotropową w rozumieniu polskiego wykazu, choć wiele osób tak ją nazywa, bo działa na samopoczucie. Hydroksyzyny nie kupię bez recepty, a tabletki z nielegalnych źródeł mogą być podróbką o nieznanym składzie. Więcej o samym leku jest na stronie o hydroksyzynie i w opisie preparatu Atarax.
Kiedy hydroksyzyna przy bezsenności ma sens, a kiedy nie
Najlepiej opisany w ChPL efekt dotyczy snu u ludzi, którym spać nie daje lęk. Jeśli wieczorem krążą mi myśli, serce przyspiesza i nie mogę się wyciszyć, a lekarz rozpoznał u mnie zaburzenie lękowe, hydroksyzyna może być częścią leczenia tego lęku, a lepszy sen jego następstwem.
Inaczej jest, gdy budzę się w nocy z powodu bólu, chrapania z przerwami w oddychaniu, nocnej zgagi czy pracy zmianowej. Wtedy tabletka uspokajająca nie usuwa przyczyny, a poranna senność i ryzyko dla serca zostają. Podobnie przy depresji, w której wczesne budzenie się bywa jednym z objawów: tu lekarz zwykle szuka leczenia samej choroby, nie tylko snu.
Po jakim czasie zaczyna działać i jak długo trzyma
ChPL podaje konkretne czasy. Gdy połykam tabletkę, efekt uspokajający czuję po 30-45 minutach; syrop zaczyna działać szybciej, bo już po 5-10 minutach. Działanie przeciwhistaminowe pojawia się mniej więcej po godzinie. Szczyt stężenia leku we krwi wypada mniej więcej dwie godziny po przyjęciu.
Hydroksyzyna długo zostaje w organizmie. Okres półtrwania u dorosłych wynosi średnio około 14 godzin, z rozrzutem od 7 do 20 godzin. U osób starszych w badaniu wydłużył się do 29 godzin, a u chorych z niewydolnością wątroby do 37 godzin. Część działania zapewnia główny metabolit, cetyryzyna, znana z leków na alergię.
Z tego wynika praktyczna rzecz: jeśli biorę tabletkę wieczorem, część leku wciąż działa rano. Przy kolejnych dawkach przyjmowanych raz na dobę stężenie rośnie o około 30%, a przy niewydolności wątroby działanie przeciwhistaminowe pojedynczej dawki może trwać nawet do 96 godzin.
Senność następnego dnia i jazda samochodem
Senność to najczęstsze działanie niepożądane. W badaniach z grupą placebo skarżyło się na nią 13,74% pacjentów na hydroksyzynie, a wśród dostających placebo tylko 2,70%. Do częstych objawów należą również zmęczenie, bóle głowy i suche usta. Po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano ponadto niezbyt często zawroty głowy, pobudzenie i splątanie, a rzadko zaburzenia widzenia. U części osób zamiast wyciszenia pojawia się paradoksalne pobudzenie, a niezbyt często nawet bezsenność.
Według ChPL hydroksyzyna osłabia refleks i skupienie w stopniu od umiarkowanego do znacznego, szczególnie w dużych dawkach oraz gdy dochodzi do tego alkohol albo inne środki uspokajające. Pacjentów należy przestrzec przed prowadzeniem pojazdów i obsługą maszyn. Przyjmuję więc prostą zasadę: w trakcie leczenia nie siadam za kierownicę, zwłaszcza gdy rano czuję się ociężały.
W trakcie leczenia odstawiam alkohol: wzmacnia on działanie hydroksyzyny, a według ChPL picia trzeba wtedy unikać. ChPL każe też unikać łączenia jej z innymi lekami uspokajającymi, bo nasila to ich działanie, a przy innych lekach działających depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy i lekach o działaniu przeciwcholinergicznym lekarz może musieć zmienić dawkowanie. Należy unikać podawania jej razem z inhibitorami MAO.
Kto nie powinien brać hydroksyzyny
Lista przeciwwskazań w ChPL jest dłuższa, niż wiele osób się spodziewa. Hydroksyzyna jest przeciwwskazana:
- przy znanym wrodzonym lub nabytym wydłużeniu odstępu QT w EKG;
- przy samych czynnikach ryzyka takiego wydłużenia: stwierdzonej chorobie układu krążenia, znaczących zaburzeniach elektrolitowych (niskim potasie lub magnezie), nagłej śmierci sercowej w rodzinie, znaczącej bradykardii;
- razem z lekami, które wydłużają odstęp QT lub wywołują zaburzenia rytmu typu torsade de pointes; ChPL wymienia tu m.in. część leków przeciwarytmicznych, niektóre antybiotyki i leki przeciwpsychotyczne, metadon oraz leki przeciwdepresyjne cytalopram i escytalopram;
- w ciąży i podczas karmienia piersią;
- u osób z porfirią i u tych, które są uczulone na hydroksyzynę, cetyryzynę lub inne pochodne piperazyny, a także na aminofilinę albo etylenodiaminę.
Leki, serce i wiek: na co jeszcze uważam
Charakterystyka nie wskazuje leków przeciwdepresyjnych, które wolno łączyć z hydroksyzyną. Zasada brzmi odwrotnie: jeśli ktoś bierze jakikolwiek lek wydłużający odstęp QT, hydroksyzyna jest u niego przeciwwskazana. Jeśli biorę jakikolwiek lek przeciwdepresyjny, przeciwpsychotyczny albo antybiotyk, mówię o tym lekarzowi, zanim dostanę hydroksyzynę.
Ostrożności wymagają też osoby z jaskrą, utrudnionym odpływem moczu, osłabioną perystaltyką jelit, nużliwością mięśni (miastenią), otępieniem i skłonnością do drgawek. U osób w podeszłym wieku ChPL w ogóle nie zaleca hydroksyzyny, bo wolniej ją wydalają i są bardziej narażone na działania niepożądane, np. przeciwcholinergiczne. Przy niewydolności wątroby oraz umiarkowanej lub ciężkiej niewydolności nerek ChPL przewiduje mniejsze dawki. Kobiety w wieku rozrodczym w trakcie leczenia muszą stosować skuteczną antykoncepcję.
Leczenie przerywa się, gdy pojawią się objawy mogące świadczyć o zaburzeniach rytmu serca, np. kołatanie serca lub omdlenie; wtedy trzeba od razu zgłosić się do lekarza. Hydroksyzynę odstawia się też co najmniej 5 dni przed testami alergicznymi, bo zafałszowałaby ich wynik.
- Lekarzowi mówię o wszystkich lekach, również tych kupionych samodzielnie w aptece, suplementach i ziołach.
- Wspominam o omdleniach, kołataniu serca, nieprawidłowym EKG i nagłych zgonach sercowych w rodzinie.
- Mówię, jeśli jestem w ciąży, planuję ją albo karmię piersią.
- Zgłaszam choroby wątroby, nerek, jaskrę, kłopoty z oddawaniem moczu i padaczkę.
Gdy ktoś przyjął za dużo
Przy dużym przedawkowaniu ChPL wymienia najpierw nudności i wymioty, tachykardię, gorączkę, senność, drżenie, splątanie albo omamy. W dalszej kolejności mogą wystąpić obniżona świadomość, depresja oddechowa, drgawki, niedociśnienie i arytmia. Swoistej odtrutki nie ma, a leczenie wymaga monitorowania pracy serca w szpitalu. Jeśli ktoś przyjął dużo tabletek, nie czekam na objawy, tylko dzwonię pod 112.
Dawka na sen i dłuższe kłopoty z zasypianiem
Pytanie o dawkę hydroksyzyny na sen pada bardzo często. ChPL nie przewiduje dawkowania na bezsenność, bo to nie jest jej wskazanie; dawkę lekarz dobiera do wskazania, wieku, pracy wątroby i nerek. W obrocie są tabletki 10 mg i 25 mg oraz syrop. ChPL zaleca przy tym najmniejszą skuteczną dawkę i możliwie najkrótszy czas leczenia.
Jeśli od tygodni nie śpię bez tabletki, potrzebuję przede wszystkim ustalenia przyczyny: lęku, depresji, bólu, bezdechu czy rozregulowanego rytmu dnia. Pomaga w tym tekst o bezsenności, a gdy w tle jest lęk, o zaburzeniach lękowych. Przy przewlekłej bezsenności podstawą jest zwykle terapia poznawczo-behawioralna; inne leki opisują strona o lekach nasennych na receptę i artykuł o melatoninie.
Jeśli hydroksyzynę przepisał mi lekarz w ramach leczenia lęku i mam dokumentację, mogę złożyć wniosek o e-receptę na kontynuację. Wypełniam formularz z wywiadem, wniosek ocenia lekarz, a pytania dodatkowe zadaje na czacie. Lekarz może odmówić, gdy brakuje dokumentacji, są przeciwwskazania albo leczenie wymaga wizyty. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi. Nowego leczenia online się nie zaczyna: pierwszy dobór leku należy do lekarza na wizycie.
Źródła
Najczęstsze pytania
Czy hydroksyzyna mnie uzależni?
ChPL nie opisuje uzależnienia od hydroksyzyny, a sama hydroksyzyna nie należy do substancji psychotropowych z polskiego wykazu i nie jest benzodiazepiną. Według ChPL przerwanie 4-tygodniowego leczenia u pacjentów z zaburzeniami lękowymi nie dało objawów odstawiennych. Mimo to nie traktuję jej jak leku na zawsze, bo ChPL każe stosować jak najniższą działającą dawkę przez możliwie krótki czas. Gdy bez tabletki nie zasypiam, szukam z lekarzem przyczyny.
Po jakim czasie od tabletki hydroksyzyny poczuję senność?
Tabletka zaczyna mnie uspokajać po 30-45 minutach, a syrop już po 5-10 minutach, tak przynajmniej podaje ChPL. Maksimum stężenia we krwi przypada około dwie godziny po dawce. U każdego wygląda to trochę inaczej, dlatego po przyjęciu nie prowadzę samochodu i nie planuję niczego, co wymaga pełnego skupienia.
Jak długo hydroksyzyna utrzymuje się w moim organizmie?
Okres półtrwania u dorosłych wynosi około 14 godzin, z rozrzutem od 7 do 20 godzin. U starszych osób w badaniu było to 29 godzin, a przy chorobie wątroby 37 godzin. Dlatego senność może utrzymywać się do rana, a przy niewydolności wątroby działanie przeciwhistaminowe jednej dawki może trwać nawet do 96 godzin.
Czy mogę wziąć hydroksyzynę, jeśli przyjmuję escitalopram?
Nie. ChPL hydroksyzyny wymienia escytalopram i cytalopram wśród leków, z którymi jej stosowanie jest przeciwwskazane, bo razem zwiększają ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca. Zakaz obejmuje każdy lek wydłużający odstęp QT, więc pełną listę swoich leków pokazuję lekarzowi, który decyduje o leczeniu, zamiast samodzielnie szukać zamiennika.
Czy kupię hydroksyzynę na sen bez recepty?
Nie. Hydroksyzyna jest lekiem na receptę (Rp) we wszystkich postaciach: tabletkach, syropie i roztworze do wstrzykiwań. Oferty sprzedaży bez recepty pochodzą z nielegalnych źródeł, a takie tabletki mogą być podróbką o nieznanym składzie i mocy. Receptę wystawia lekarz po ocenie, czy nie mam przeciwwskazań, zwłaszcza kardiologicznych.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.
Jak powstają i są sprawdzane nasze artykuły? Przeczytaj wytyczne redakcyjne.