Atarax, czyli hydroksyzyna: co sprawdzam, zanim poproszę o kolejne opakowanie

Hydroksyzyna pod nazwą Atarax: z czym mam do czynienia

Atarax to nazwa handlowa, a substancją czynną jest chlorowodorek hydroksyzyny. Gdy pytam, czy Atarax to to samo co hydroksyzyna, odpowiedź brzmi: tak, to ta sama substancja, a różnić się mogą producent, nazwa na pudełku i substancje pomocnicze. Szerzej o samej substancji piszemy na stronie o hydroksyzynie i jej odpowiednikach.

W charakterystyce produktu leczniczego (ChPL) Atarax należy do leków psycholeptycznych, do podgrupy anksjolityków, kod ATC N05BB01. Hydroksyzyna jest pochodną difenylometanu i chemicznie nie ma związku z benzodiazepinami, fenotiazynami ani meprobamatem. Według ChPL nie hamuje czynności kory mózgu, a jej działanie może polegać na hamowaniu aktywności niektórych obszarów podkorowych ośrodkowego układu nerwowego.

Poza działaniem przeciwlękowym i uspokajającym hydroksyzyna blokuje receptory histaminowe H1, stąd jej drugie zastosowanie: świąd. ChPL opisuje także działanie przeciwwymiotne i rozkurczowe oraz łagodne działanie przeciwbólowe, ale to nie są osobne wskazania i nie biorę Ataraxu z tych powodów na własną rękę.

Na co lekarz przepisuje Atarax według ChPL

ChPL wymienia trzy wskazania:

• objawowe leczenie lęku u dorosłych;
• objawowe leczenie świądu, także u dzieci od 12. miesiąca życia, u których lekarz dobiera ilość leku do masy ciała;
• premedykację, czyli uspokojenie przed zabiegiem chirurgicznym.

Objawowe, czyli nie przyczynowe

Słowo „objawowe” ma tu znaczenie. Atarax łagodzi napięcie i niepokój, ale nie usuwa przyczyny lęku. Jeżeli lęk wraca albo się nasila, potrzebuję oceny psychiatry, który sprawdzi, czy to nie jest na przykład zaburzenie lękowe wymagające innego planu leczenia, psychoterapii albo leku działającego długofalowo.

W świądzie hydroksyzyna działa przez blokowanie histaminy. ChPL odnotowuje jej skuteczność w zmniejszaniu świądu w różnych postaciach pokrzywki, wyprysku i zapalenia skóry.

Atarax 10 mg, 25 mg i syrop: co znajdę w aptece

W obrocie są trzy postaci: tabletki powlekane 10 mg, tabletki powlekane 25 mg oraz syrop 2 mg/ml. Tabletki są pakowane w blistry po 25 sztuk. Którą moc dostanę i jak często mam ją przyjmować, ustala lekarz, bo zależy to od wskazania, wieku, masy ciała oraz pracy wątroby i nerek. Schematów tu nie podaję, ChPL opisuje je osobno dla lęku, świądu i premedykacji.

Dwie zasady z ChPL obowiązują zawsze: najmniejsza skuteczna dawka i możliwie najkrótszy czas leczenia. U osób w podeszłym wieku stosowanie hydroksyzyny nie jest zalecane, a przy niewydolności wątroby oraz umiarkowanej lub ciężkiej niewydolności nerek lekarz zmniejsza dawki.

Rano czy wieczorem? To pytanie zadaję lekarzowi. Senność jest najczęstszym działaniem niepożądanym, a w świądzie ChPL opisuje rozpoczęcie leczenia od dawki przyjmowanej przed snem, więc pora zależy od tego, na co biorę lek i jak go znoszę.

Tabletki zawierają laktozę. Przy dziedzicznej nietolerancji galaktozy, niedoborze laktazy typu Lapp lub złym wchłanianiu glukozy-galaktozy ChPL mówi, że leku w tej postaci nie należy przyjmować.

Sytuacje, w których Atarax odpada

Tu ChPL jest stanowcza. Ataraxu nie wolno stosować, gdy:

• mam nadwrażliwość na hydroksyzynę, cetyryzynę, inne pochodne piperazyny, aminofilinę, etylenodiaminę albo na substancję pomocniczą;
• choruję na porfirię;
• mam znane wrodzone lub nabyte wydłużenie odstępu QT w EKG;
• mam znane czynniki ryzyka wydłużenia QT: stwierdzoną chorobę układu krążenia, znaczące zaburzenia elektrolitowe (hipokaliemia, hipomagnezemia), nagłą śmierć sercową w rodzinie, znaczną bradykardię albo przyjmuję leki wydłużające QT lub wywołujące zaburzenia rytmu typu torsade de pointes;
• jestem w ciąży lub karmię piersią.

Serce, ciąża i inne sytuacje, które zgłaszam we wniosku

Czynniki ryzyka wydłużenia QT to samodzielne przeciwwskazanie, a nie tylko powód do ostrożności. Dlatego we wniosku podaję wszystkie choroby serca i wszystkie leki, także te przepisane przez innych lekarzy. Jeśli w trakcie leczenia pojawi się kołatanie serca, omdlenie albo inne objawy ze strony serca, ChPL każe przerwać leczenie i natychmiast zgłosić się do lekarza.

Hydroksyzyna przenika przez łożysko i osiąga u płodu wyższe stężenie niż u matki. U noworodków, których matki przyjmowały ją pod koniec ciąży lub przy porodzie, opisano między innymi obniżone napięcie mięśni, zaburzenia ruchowe, depresję ośrodkowego układu nerwowego i zatrzymanie moczu. Kobiety w wieku rozrodczym muszą w trakcie leczenia stosować odpowiednią antykoncepcję.

Ostrożności wymagają też: skłonność do drgawek, jaskra, utrudniony odpływ moczu z pęcherza, osłabiona perystaltyka jelit, nużliwość mięśni i otępienie.

Senność i inne skutki uboczne Ataraxu w liczbach

W badaniach kontrolowanych placebo (735 osób na hydroksyzynie, 630 na placebo) najczęstsza była senność: 13,74% wobec 2,70% w grupie placebo, czyli bardzo często. Ból głowy, suchość w ustach i zmęczenie pojawiały się często, u nieco ponad 1% badanych.

Z obserwacji po wprowadzeniu leku do obrotu ChPL wymienia między innymi:

• często: sedację i zmęczenie;
• niezbyt często: pobudzenie, splątanie, zawroty głowy, bezsenność, drżenie, nudności, złe samopoczucie, gorączkę;
• rzadko: reakcje nadwrażliwości, dezorientację, omamy, drgawki, dyskinezę, niewyraźne widzenie, przyspieszone bicie serca, niskie ciśnienie, zaparcia, wymioty, zatrzymanie moczu, wysypkę i pokrzywkę;
• bardzo rzadko: wstrząs anafilaktyczny, skurcz oskrzeli, obrzęk naczynioruchowy i ciężkie reakcje skórne, w tym zespół Stevensa-Johnsona;
• z nieznaną częstością: komorowe zaburzenia rytmu serca, wydłużenie odstępu QT, omdlenie, zapalenie wątroby, przyrost masy ciała.

Gdy zamiast spokoju przychodzi pobudzenie

ChPL opisuje też paradoksalne pobudzenie zamiast uspokojenia. U małych dzieci działania ze strony ośrodkowego układu nerwowego pojawiają się łatwiej, a drgawki zgłaszano u nich częściej niż u dorosłych. Duszność, obrzęk twarzy albo rozległa wysypka to dla mnie sygnał do pilnej pomocy, a nie do czekania na następną tabletkę.

Alkohol, inne leki i jazda samochodem

Alkohol nasila działanie hydroksyzyny, a ChPL mówi wprost, że w trakcie leczenia należy unikać picia alkoholu. Dla mnie oznacza to prostą zasadę: kiedy biorę Atarax, nie piję.

Przeciwwskazane jest łączenie z każdym lekiem, który wydłuża odstęp QT lub wywołuje torsade de pointes. ChPL podaje przykłady z wielu grup: leki przeciwarytmiczne (chinidyna, dyzopiramid, amiodaron, sotalol), niektóre przeciwpsychotyczne (haloperydol), niektóre przeciwdepresyjne (cytalopram, escytalopram), niektóre antybiotyki (erytromycyna, lewofloksacyna, moksyfloksacyna) oraz metadon. To reguła obejmująca wszystkie leki wydłużające QT, a nie zamknięta lista, więc we wniosku podaję wszystkie leki, które biorę, także te przepisane przez innych lekarzy.

Ostrożności wymaga łączenie z innymi lekami działającymi depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy i z lekami przeciwcholinergicznymi, bo działanie się sumuje. ChPL każe unikać jednoczesnego stosowania z inhibitorami MAO. Hydroksyzyna osłabia działanie betahistyny i inhibitorów cholinoesterazy, a przed testami alergicznymi lub testem z metacholiną leczenie przerywa się co najmniej 5 dni wcześniej.

Za kierownicą: ChPL opisuje zmęczenie, zawroty głowy, sedację i zaburzenia widzenia, które mogą w umiarkowanym lub znacznym stopniu pogorszyć reakcję i koncentrację, szczególnie przy dużych dawkach albo razem z alkoholem czy lekami uspokajającymi. Pacjenta należy przestrzec przed prowadzeniem pojazdów i obsługiwaniem maszyn. Traktuję to dosłownie: po Ataraksie nie siadam za kierownicę.

Psychotrop czy nie i czy Atarax uzależnia

Potocznie hydroksyzynę nazywa się psychotropem, bo działa na samopoczucie. Formalnie nie jest substancją psychotropową: nie ma jej w wykazie, który ogłasza rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych. Dlatego Atarax jest wydawany na zwykłą receptę Rp, bez ograniczeń przewidzianych dla benzodiazepin.

O uzależnieniu ChPL mówi tyle: u pacjentów z zaburzeniami lękowymi po 4 tygodniach leczenia nie wystąpiły objawy odstawienne i nie zaobserwowano zaburzeń pamięci. To inny profil niż w przypadku benzodiazepin, ale nie powód, by brać lek dłużej, niż ustalił lekarz. Zasada możliwie najkrótszego leczenia dotyczy także hydroksyzyny.

Jeśli zauważam, że sięgam po tabletkę coraz częściej, żeby w ogóle funkcjonować, mówię o tym lekarzowi. Częsty lęk to informacja o chorobie, którą trzeba leczyć, a nie o tym, że zabrakło tabletek.

Odpowiedniki hydroksyzyny i gdzie sprawdzam cenę

Hydroksyzynę w Polsce wytwarza kilku producentów. Poza Ataraxem w obrocie są między innymi Hydroxyzinum różnych firm (Adamed, Aflofarm, Hasco, Polfarmex, Teva i inne), Hydroxyzine Orion oraz Comfortin. Moce i postaci nie zawsze się pokrywają, a substancje pomocnicze bywają różne, więc o zamianę na odpowiednik pytam farmaceutę albo lekarza.

Kwot tu nie wpisuję, bo cena zależy od apteki, wielkości opakowania i refundacji. Czy i ile dopłacam, sprawdzam w bieżącym wykazie refundacyjnym Ministra Zdrowia albo bezpośrednio przy okienku apteki.

Recepta na Atarax przy kontynuacji leczenia

Atarax jest wydawany wyłącznie na receptę. Legalnie nie kupię go bez recepty, a internetowe oferty bez recepty to ryzyko podróbki z nielegalnego źródła, o nieznanym składzie.

Online mogę złożyć wniosek tylko o kontynuację leczenia, które już prowadzi lekarz i które mam w dokumentacji. Rozpoznanie lęku i pierwszy dobór leku to wizyta u psychiatry. W formularzu opisuję obecne leki, choroby serca, ewentualną ciążę i dotychczasowe leczenie; lekarz czyta wniosek, a gdy czegoś mu brakuje, dopytuje na czacie. Nie ma przy tym połączeń wideo ani telefonów.

Podstawą jest art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, który pozwala przedłużyć leczenie receptą wystawioną bez badania, gdy stan zdrowia widoczny w mojej dokumentacji medycznej to uzasadnia. Lekarz może odmówić, na przykład gdy brakuje dokumentacji albo w wywiadzie pojawia się przeciwwskazanie. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi.

Art. 96a ust. 7 Prawa farmaceutycznego wylicza terminy realizacji: zasadniczo 30 dni, przy e-recepcie najwyżej 365 dni, przy antybiotyku 7 dni, przy imporcie docelowym 120 dni, a przy środkach odurzających i substancjach psychotropowych 30 dni bez wyjątku dla postaci elektronicznej. Hydroksyzyna do tej ostatniej grupy nie należy.

Co przygotować przed złożeniem wniosku, opisuje poradnik o dokumentach potrzebnych do recepty na kontynuację, a cały proces strona e-recepty psychiatrycznej.