Ketrel na sen: co sprawdzam, zanim uznam kwetiapinę za dobry pomysł
Ketrel na sen to w praktyce kwetiapina, atypowy lek przeciwpsychotyczny, który rzeczywiście usypia, ale bezsenność nie figuruje w jego wskazaniach. Charakterystyka produktu przewiduje go w schizofrenii i chorobie dwubiegunowej, ostrzeżenia o masie ciała, glukozie i lipidach dotyczą każdego, kto go przyjmuje, a u starszych osób z otępieniem ChPL opisuje dodatkowe, poważne ryzyko. Dlatego nie traktuję małej tabletki jak zwykłego środka nasennego.
Czym właściwie jest Ketrel i na co go zarejestrowano
Ketrel to jedna z wielu nazw handlowych kwetiapiny; inne to m.in. Kventiax czy Ketipinor. To lek na receptę (Rp) z grupy atypowych leków przeciwpsychotycznych. Nie jest substancją psychotropową w rozumieniu polskiego wykazu, więc nie obowiązują go zasady recept na benzodiazepiny, ale to nie znaczy, że jest łagodny. Opis substancji jest na stronie kwetiapiny, a samego preparatu w karcie Ketrel.
Charakterystyka Produktu Leczniczego Ketrel wymienia trzy obszary: leczenie schizofrenii, leczenie epizodów maniakalnych i epizodów ciężkiej depresji w przebiegu choroby dwubiegunowej oraz zapobieganie nawrotom u osób z chorobą dwubiegunową, które dobrze reagowały na kwetiapinę. Bezsenności na tej liście nie ma. Jeśli więc lekarz przepisuje mi kwetiapinę wyłącznie na sen, robi to poza zarejestrowanymi wskazaniami i bierze za to odpowiedzialność, ważąc korzyść i ryzyko.
W obrocie są tabletki powlekane od 25 mg wzwyż, tabletki o przedłużonym uwalnianiu i zawiesina doustna. Fraza „Ketrel 25 mg na sen” odnosi się do najniższej mocy tabletki powlekanej, ale moc tabletki nie mówi nic o tym, ile i jak długo mam ją przyjmować. To ustala lekarz.
Skąd senność po kwetiapinie i dlaczego lekarze sięgają po nią przy bezsenności
Kwetiapina działa na wiele receptorów naraz. W punkcie 5.1 ChPL opisano jej duże powinowactwo do receptorów histaminowych i α1-adrenergicznych. Blokowanie receptorów histaminowych to mechanizm, który usypia także po starszych lekach przeciwalergicznych. Stąd senność i uspokojenie: ChPL zalicza senność do działań niepożądanych występujących bardzo często, czyli u co najmniej 1 na 10 osób.
Najmocniejsze uzasadnienie kwetiapina ma wtedy, gdy bezsenność idzie w parze z chorobą, którą ten lek i tak leczy, na przykład z chorobą dwubiegunową. Zdarza się też, że lekarz przepisuje ją na sen poza wskazaniami. Jej ChPL nie wyznacza takiego limitu czasu leczenia, jaki ma zolpidem (według jego ChPL nie dłużej niż 4 tygodnie łącznie z odstawianiem). Brak limitu na recepcie nie oznacza jednak braku ryzyka.
W badaniach u osób z depresją w przebiegu choroby dwubiegunowej senność pojawiała się zwykle w pierwszych trzech dniach leczenia i miała łagodne lub umiarkowane nasilenie. Przy ciężkiej senności ChPL przewiduje częstsze kontrole lekarskie i rozważenie przerwania leczenia.
Ryzyko, którego nie widać w pierwszym tygodniu
Najczęstszy argument, jaki słyszę, brzmi: to tylko mała dawka. ChPL nie dzieli jednak ostrzeżeń na te dla małych i dużych dawek. Na początku przypomina, by profil bezpieczeństwa oceniać w odniesieniu do rozpoznania i stosowanej dawki, a potem wymienia zagrożenia, które dotyczą każdego leczonego kwetiapiną.
- Metabolizm. Wśród działań niepożądanych występujących u co najmniej 10% leczonych są zwiększenie masy ciała, wzrost triglicerydów i cholesterolu całkowitego (zwłaszcza LDL) oraz spadek cholesterolu HDL. ChPL zaleca ocenę parametrów metabolicznych na starcie i regularne badania kontrolne w trakcie leczenia, a u osób z cukrzycą lub jej czynnikami ryzyka pilnowanie kontroli glikemii.
- Ciśnienie i upadki. Kwetiapina może powodować niedociśnienie ortostatyczne i zawroty głowy przy wstawaniu, co zwiększa ryzyko urazów po upadku, szczególnie u osób starszych. Nocne wstawanie do toalety po tabletce na sen to dokładnie taka sytuacja.
- Niepokój ruchowy. ChPL opisuje akatyzję, czyli przykry przymus poruszania się, najczęściej w pierwszych tygodniach, a także objawy pozapiramidowe i dyskinezy późne, które mogą pojawić się nawet po zakończeniu leczenia.
- Serce i krew. Zgłaszano wydłużenie odstępu QT oraz ciężką neutropenię. Gorączkę, ból gardła, osłabienie czy nietypową senność w trakcie leczenia zgłaszam lekarzowi od razu.
- Odstawienie. Po nagłym przerwaniu opisywano ostre objawy odstawienia: bezsenność, nudności, ból głowy, biegunkę, wymioty, zawroty głowy i rozdrażnienie. ChPL zaleca odstawianie stopniowe, a jego tempo ustala lekarz.
Interakcje i ostrzeżenia, które muszę znać
Jednoczesne stosowanie kwetiapiny z inhibitorami CYP3A4, takimi jak leki przeciwgrzybicze z grupy azoli, erytromycyna, klarytromycyna czy inhibitory proteazy HIV, jest przeciwwskazane. ChPL nie zaleca soku grejpfrutowego, każe zachować ostrożność przy alkoholu i innych lekach działających na ośrodkowy układ nerwowy, a przy lekach przeciwdepresyjnych (SSRI, SNRI, trójpierścieniowych, inhibitorach MAO) zwraca uwagę na ryzyko zespołu serotoninowego. Silne induktory enzymów wątrobowych, jak karbamazepina czy fenytoina, z kolei znacznie obniżają stężenie kwetiapiny. Jeśli biorę cokolwiek z tej listy, mówię o tym lekarzowi, zanim dostanę receptę.
Jest też ostrzeżenie, którego nie wolno pominąć. W chorobach, w których stosuje się kwetiapinę, mogą nasilać się myśli samobójcze, zwłaszcza na początku leczenia, po zmianie dawki i u młodych dorosłych przed 25. rokiem życia. Jeśli tak się dzieje, kontaktuję się z lekarzem od razu, a w kryzysie dzwonię pod 116 123 lub 800 70 2222 (całodobowo, bezpłatnie); przy bezpośrednim zagrożeniu życia pod 112.
Za kierownicę też nie siadam od razu. ChPL zaleca, by nie prowadzić pojazdów i nie obsługiwać maszyn, dopóki nie wiadomo, jak dana osoba reaguje na lek.
Ketrel dla seniora: na co uważam u starszych rodziców
U osób w podeszłym wieku kwetiapina jest wolniej usuwana z organizmu: średni klirens jest mniejszy o 30-50% niż u młodszych dorosłych. ChPL zaleca u nich ostrożność, zwłaszcza na początku leczenia, i dopuszcza konieczność wolniejszego zwiększania dawki oraz mniejszej dawki dobowej niż u młodszych. Do tego dochodzi wyższe ryzyko upadków przy spadkach ciśnienia oraz zaparcia: ChPL opisuje niedrożność jelit, także ze zgonem, u osób bardziej narażonych, na przykład przyjmujących wiele leków spowalniających pracę jelit.
Najpoważniejsze zastrzeżenie dotyczy otępienia. Kwetiapina nie jest zatwierdzona do leczenia objawów psychotycznych w przebiegu chorób otępiennych. W badaniach z niektórymi atypowymi lekami przeciwpsychotycznymi u osób z otępieniem obserwowano mniej więcej trzykrotny wzrost ryzyka powikłań naczyniowo-mózgowych, a metaanaliza wykazała większe ryzyko zgonu niż przy placebo. W dwóch 10-tygodniowych badaniach z kwetiapiną śmiertelność wyniosła 5,5% wobec 3,2% w grupie placebo, choć związku przyczynowego nie ustalono.
Jeśli więc szukam informacji o Ketrelu dla mamy czy taty, którzy źle śpią i coraz gorzej pamiętają, pierwszym krokiem jest ich lekarz prowadzący, a nie podanie tabletki na próbę.
Co zamiast kwetiapiny: inne drogi do snu
Bezsenność często towarzyszy lękowi, depresji, bólowi, bezdechowi albo nieregularnemu trybowi życia. Dlatego zanim pomyślę o leku, chcę wiedzieć, co rozbija mój sen. Przyczyny opisuje tekst o bezsenności i jej źródłach.
Przy przewlekłej bezsenności podstawą jest zwykle terapia poznawczo-behawioralna bezsenności (CBT-I) i uporządkowanie nawyków snu. Jeśli lek jest potrzebny, lekarz ma do wyboru kilka możliwości, a każda ma własne ograniczenia.
- Trazodon (Trittico) to lek przeciwdepresyjny o działaniu uspokajającym, zarejestrowany w zaburzeniach depresyjnych, także z lękiem. Jego ChPL podaje, że brak dowodów na działanie uzależniające, ale przeciwwskazuje go u osób pod wpływem alkoholu lub leków nasennych. Szczegóły są w opisie trazodonu.
- Mirtazapina jest wskazana w epizodach dużej depresji u dorosłych. Senność, uspokojenie, większy apetyt i przyrost masy ciała należą do jej najczęstszych działań niepożądanych (u ponad 5% leczonych w badaniach). ChPL zaznacza, że nie powoduje uzależnienia, choć nagłe odstawienie po dłuższym stosowaniu bywa odczuwalne. Więcej w karcie mirtazapiny.
- Leki nasenne zarejestrowane w bezsenności, jak zolpidem, są przeznaczone do krótkiego stosowania. Przegląd tej grupy jest na stronie leków nasennych na receptę.
- Melatonina na receptę (Circadin) ma wskazanie w krótkotrwałym leczeniu pierwotnej bezsenności u osób od 55. roku życia. Osobny tekst: melatonina na sen.
Nie zaczynam sam: Ketrel tylko z decyzji lekarza
Nie biorę kwetiapiny od znajomego ani z zapasu kogoś z rodziny. Lek, który wymaga oceny metabolicznej na starcie, ma przeciwwskazane połączenia i może wpływać na serce, nie nadaje się do samodzielnych prób. To samo dotyczy samodzielnego odstawiania, bo po nagłym przerwaniu mogą pojawić się bezsenność i nudności.
Pierwsze rozpoznanie i decyzja, czy kwetiapina w ogóle ma sens, należą do psychiatry albo lekarza prowadzącego na wizycie, z badaniem i wywiadem. Online można jedynie przedłużyć leczenie, które już trwa i jest udokumentowane.
Jeśli mam Ketrel przepisany przez psychiatrę i dokumentację leczenia, wypełniam wniosek o e-receptę na kontynuację. Formularz zawiera wywiad, wniosek ocenia lekarz, a pytania dodatkowe zadaje na czacie. Lekarz może odmówić, na przykład gdy brakuje dokumentacji albo leczenie wymaga zmiany. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi. Co warto przygotować, opisuje poradnik o recepcie na kontynuację.
Źródła
Najczęstsze pytania
Czy od Ketrelu 25 mg na sen mogę się uzależnić?
ChPL Ketrel nie opisuje uzależnienia od kwetiapiny, a samej kwetiapiny nie ma na polskim wykazie substancji psychotropowych. Wymienia jednak objawy odstawienia wśród najczęstszych działań niepożądanych, a po nagłym przerwaniu opisuje bezsenność, nudności, ból głowy, wymioty i rozdrażnienie. Dlatego nie odstawiam jej z dnia na dzień; stopniowe kończenie leczenia planuje lekarz.
Skąd tyle dobrych opinii o Ketrelu na sen?
Bo kwetiapina naprawdę usypia: senność należy do jej bardzo częstych działań niepożądanych. Opinia z forum mówi jednak o tym, jak ktoś spał, a nie o wynikach jego badań kontrolnych po kilku miesiącach. ChPL zaleca regularnie sprawdzać masę ciała, glukozę i lipidy, bo kwetiapina może je niekorzystnie zmieniać. Cudza dobra opinia nie zastąpi oceny mojego ryzyka przez lekarza.
Czy mogę wypić alkohol, gdy biorę Ketrel na sen?
Nie łączę tego bez rozmowy z lekarzem: ChPL każe zachować ostrożność przy stosowaniu kwetiapiny z alkoholem i innymi lekami działającymi na ośrodkowy układ nerwowy, bo kwetiapina wpływa na jego pracę. Takie połączenie może pogłębić senność i osłabić sprawność, a nocne wstawanie staje się wtedy ryzykowne. Nie zaleca się też soku grejpfrutowego. Zanim cokolwiek połączę z kwetiapiną, pytam lekarza albo farmaceutę.
Czy Ketrel na sen jest bezpieczny dla mojej starszej mamy z otępieniem?
Nie mogę tego założyć, bo właśnie przed taką sytuacją ChPL wyraźnie ostrzega. Kwetiapina nie jest zatwierdzona do leczenia objawów psychotycznych w otępieniu. Przy niektórych atypowych lekach przeciwpsychotycznych obserwowano u takich osób większe ryzyko powikłań naczyniowo-mózgowych, a metaanaliza wykazała większe ryzyko zgonu niż przy placebo. Wolniejsze usuwanie leku i spadki ciśnienia zwiększają też ryzyko upadków. Decyzję zostawiam jej lekarzowi.
Czy przedłużę receptę na Ketrel przez internet?
Mogę o to wnioskować, jeśli leczenie kwetiapiną już prowadzi psychiatra i mam na to dokumentację. Wypełniam wniosek z wywiadem, ocenia go lekarz, a ewentualne pytania zadaje na czacie. Lekarz może odmówić, gdy brakuje dokumentacji albo stan zdrowia wymaga wizyty. Nowego leczenia w ten sposób nie zacznę: pierwszy dobór leku należy do psychiatry na wizycie.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.
Jak powstają i są sprawdzane nasze artykuły? Przeczytaj wytyczne redakcyjne.