Ketrel, czyli kwetiapina: co biorę, jak działa i na co uważam w trakcie leczenia

Ketrel w skrócie: substancja, grupa i sposób działania

Ketrel to nazwa handlowa kwetiapiny firmy Celon Pharma. ChPL zalicza ją do leków przeciwpsychotycznych (ATC N05AH04). Kwetiapina łączy się m.in. z receptorami serotoninowymi 5HT2 i dopaminowymi D2. Okres półtrwania leku wynosi około 7 godzin, ale w badaniach PET połączenie z tymi receptorami utrzymywało się nawet 12 godzin po podaniu.

Ketrel nie jest benzodiazepiną i nie należy traktować go jak „łagodniejszego” leku uspokajającego. To lek o innym mechanizmie działania, innych wskazaniach i innym profilu działań niepożądanych.

Szerzej o samej substancji i innych preparatach z kwetiapiną czytam na stronie kwetiapina: karta substancji czynnej.

Na co jest Ketrel według ChPL

ChPL Ketrel wymienia następujące wskazania:

• leczenie schizofrenii
• leczenie epizodów maniakalnych o umiarkowanym lub ciężkim nasileniu w przebiegu choroby dwubiegunowej
• leczenie epizodów ciężkiej depresji w przebiegu choroby dwubiegunowej
• zapobieganie nawrotom epizodów maniakalnych lub depresyjnych u osób z chorobą dwubiegunową, które wcześniej dobrze zareagowały na kwetiapinę

Dlaczego moja dawka to sprawa między mną a lekarzem

ChPL podkreśla, że dla każdego wskazania schemat dawkowania jest inny. Dlatego dawka, którą biorę, wynika z mojego rozpoznania i nie da się jej porównać z dawką znajomego ani z tym, co ktoś opisał na forum. Pytania typu „ile przed snem” czy „jaka dawka na sen” zadaję lekarzowi, który zna moją historię.

ChPL Ketrel nie wymienia bezsenności ani zaburzeń lękowych wśród wskazań. Senność jest tu działaniem niepożądanym, nie celem leczenia. Jeśli Ketrel ma mi pomagać przede wszystkim w zasypianiu, pytam lekarza o uzasadnienie i ryzyko takiego leczenia. Kwetiapina nie jest też zatwierdzona do leczenia objawów psychotycznych w przebiegu otępienia u osób starszych.

O chorobach, w których kwetiapina ma zarejestrowane wskazania, czytam w tekstach o objawach i leczeniu schizofrenii oraz o chorobie afektywnej dwubiegunowej.

Tabletki Ketrel i Ketrel XR: moce w obrocie

Ketrel to tabletki powlekane w mocach 25 mg, 100 mg i 200 mg. Ketrel XR to tabletki o przedłużonym uwalnianiu w mocach 50 mg, 150 mg, 200 mg, 300 mg i 400 mg. To dwie różne postacie o innym sposobie uwalniania, więc nie zamieniam ich samodzielnie.

Według ChPL Ketrel można przyjmować z jedzeniem lub bez. W składzie jest laktoza, dlatego przy dziedzicznej nietolerancji galaktozy, niedoborze laktazy albo zespole złego wchłaniania glukozy-galaktozy lek nie powinien być stosowany. Tabletka 25 mg zawiera lak żółcieni pomarańczowej, który może wywołać reakcję alergiczną.

Ketrel skutki uboczne: najczęstsze objawy

Według ChPL działania niepożądane kwetiapiny zgłaszane najczęściej, czyli u co najmniej 10% leczonych, to:

• senność, zawroty głowy i ból głowy
• suchość w ustach
• objawy odstawienia po przerwaniu leczenia
• wzrost triglicerydów i cholesterolu całkowitego (zwłaszcza frakcji LDL) oraz spadek cholesterolu HDL
• przyrost masy ciała
• spadek stężenia hemoglobiny
• objawy pozapiramidowe, czyli zaburzenia ruchowe wynikające z działania leku na układ nerwowy

Często spotykane objawy i badania kontrolne

Często, czyli u 1 na 100 do 1 na 10 osób, pojawiają się m.in.: przyspieszone bicie serca i kołatania, spadki ciśnienia przy wstawaniu, nieostre widzenie, duszność, zaparcia, niestrawność, wymioty, wzmożony apetyt, wzrost glukozy aż do hiperglikemii, wzrost prolaktyny, zmiany w hormonach tarczycy, spadek liczby białych krwinek, wzrost enzymów wątrobowych, łagodne osłabienie, obrzęki, drażliwość, gorączka, dziwne sny i koszmary, zaburzenia wymowy, a także myśli i zachowania samobójcze.

Tycie to częste pytanie i ChPL traktuje je poważnie. Przed rozpoczęciem leczenia i w jego trakcie zaleca regularne pomiary masy ciała oraz kontrolę glukozy i lipidów, bo kwetiapina może pogarszać profil metaboliczny, a nawet sprzyjać rozwojowi lub zaostrzeniu cukrzycy. Wyniki tych badań dołączam do wniosku o kontynuację.

Spadki ciśnienia i zawroty głowy pojawiają się zwykle na początku leczenia, kiedy dawka jest stopniowo ustalana, i zwiększają ryzyko upadków, szczególnie u starszych osób. ChPL zaleca też ostrożność przy chorobach serca, wydłużeniu odstępu QT w rodzinie i przy innych lekach wydłużających QT.

Objawy, przy których nie czekam na kolejną receptę

Akatyzja to nieprzyjemny niepokój ruchowy i przymus poruszania się, przez który trudno usiedzieć lub ustać w miejscu. Według ChPL najczęściej pojawia się w pierwszych tygodniach leczenia. ChPL opisuje też dyskinezy późne, czyli mimowolne ruchy, które mogą się nasilić, a nawet pojawić dopiero po zakończeniu leczenia. Przy każdym z tych objawów informuję lekarza.

Wysoka gorączka ze sztywnością mięśni, zaburzeniami świadomości i wahaniami tętna lub ciśnienia może oznaczać złośliwy zespół neuroleptyczny. ChPL każe wtedy przerwać leczenie kwetiapiną i zastosować odpowiednie leczenie, więc szukam pilnej pomocy. Pilnie reaguję też na nagłą, rozległą wysypkę, bo ChPL odnotowuje ciężkie reakcje skórne, w tym zespół Stevensa-Johnsona.

W depresji w przebiegu choroby dwubiegunowej ryzyko myśli samobójczych utrzymuje się do czasu wyraźnej poprawy, która może przyjść dopiero po kilku tygodniach. W badaniach u osób przed 25. rokiem życia z ciężką depresją dwubiegunową zdarzenia związane z próbami samobójczymi notowano częściej po kwetiapinie niż po placebo (3,0% wobec 0%). Gdy takie myśli się pojawiają lub nasilają, od razu kontaktuję się z lekarzem, a w bezpośrednim zagrożeniu dzwonię pod 112.

Kwetiapina, alkohol, inne leki i prowadzenie auta

Ze względu na działanie kwetiapiny na ośrodkowy układ nerwowy ChPL zaleca ostrożność przy łączeniu jej z alkoholem i innymi lekami działającymi na mózg. Spożywanie alkoholu wymienia też wśród czynników sprzyjających zapaleniu trzustki u osób leczonych kwetiapiną. Ja w czasie leczenia alkoholu unikam, a o piciu mówię lekarzowi szczerze.

Przeciwwskazane jest jednoczesne stosowanie leków hamujących enzym CYP3A4: inhibitorów proteazy HIV, leków przeciwgrzybiczych z grupy azoli, erytromycyny, klarytromycyny i nefazodonu. W czasie leczenia nie zaleca się picia soku grejpfrutowego. Karbamazepina i fenytoina mogą bardzo silnie obniżać stężenie kwetiapiny. Łączenie z lekami serotoninergicznymi (inhibitory MAO, SSRI, SNRI, leki trójpierścieniowe) wymaga ostrożności ze względu na ryzyko zespołu serotoninowego.

Kwetiapina może dać fałszywie dodatni wynik testu immunoenzymatycznego na metadon i trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne. Jeśli robię taki test, mówię, że biorę Ketrel.

ChPL zaleca, by nie prowadzić pojazdów i nie obsługiwać maszyn, dopóki nie wiadomo, jak lek działa na daną osobę. Na początku leczenia i po zmianie dawki nie siadam więc za kierownicą, dopóki nie wiem, jak reaguję.

W ciąży kwetiapinę stosuje się tylko wtedy, gdy korzyść uzasadnia ryzyko dla płodu. Po stosowaniu leków przeciwpsychotycznych w trzecim trymestrze u noworodka mogą wystąpić objawy pozapiramidowe lub objawy odstawienia. O karmieniu piersią decyduję razem z lekarzem, bo danych jest bardzo mało.

Ketrel a uzależnienie i wykaz psychotropów

W sensie prawnym kwetiapina nie jest substancją psychotropową: nie ma jej w wykazie, a Ketrel ma zwykłą kategorię Rp. Potocznie bywa tak nazywana, bo działa na psychikę.

ChPL Ketrel nie zawiera ostrzeżenia o uzależnieniu. Opisuje jednak ostre objawy odstawienia: po nagłym przerwaniu leczenia mogą pojawić się bezsenność, nudności, ból głowy, biegunka, wymioty, zawroty głowy i rozdrażnienie, dlatego zalecane jest stopniowe odstawianie. Lekarz musi też brać pod uwagę ryzyko prób samobójczych po nagłym zakończeniu leczenia. Nie odstawiam więc leku sam, tylko plan ustalam z lekarzem.

Po jakim czasie Ketrel działa na moją chorobę

ChPL zaznacza, że poprawa w depresji dwubiegunowej może pojawić się dopiero po kilku pierwszych lub więcej tygodniach i do tego czasu potrzebna jest ścisła kontrola lekarska. Senność i uspokojenie w badaniach nad depresją dwubiegunową występowały zwykle w pierwszych 3 dniach leczenia i miały łagodne lub umiarkowane nasilenie.

Senność na starcie nie oznacza więc, że lek już zadziałał na chorobę. Efekt oceniam z lekarzem po dłuższym czasie, a nie po pierwszych nocach.

Zamienniki z kwetiapiną i odpłatność

Kwetiapina jest w obrocie pod wieloma nazwami, m.in. Kventiax, Ketipinor, Ketilept, Bonogren, Kwetaplex, Pinexet, Etiagen, Kwetina, ApoTiapina i Symquel XR. Są wśród nich tabletki zwykłe, tabletki o przedłużonym uwalnianiu i zawiesina doustna. O zamianie decyduje lekarz albo farmaceuta, a przejście między postacią zwykłą a o przedłużonym uwalnianiu ustala lekarz.

Cena zależy od apteki, wielkości opakowania i refundacji. Aktualną odpłatność sprawdzam w obwieszczeniu Ministra Zdrowia z wykazem leków refundowanych albo pytam farmaceutę.

Recepta na Ketrel przy kontynuacji leczenia

Ketrelu nie kupię legalnie bez recepty, a tabletki z nielegalnych źródeł mogą być podrobione. Jeśli psychiatra prowadzi już moje leczenie i mam dokumentację, mogę złożyć wniosek o e-receptę psychiatryczną na kontynuację.

Wypełniam formularz z wywiadem: rozpoznanie, nazwa, postać i moc leku, od kiedy go biorę, inne leki, choroby serca, cukrzyca, ostatnie wyniki badań, ciąża lub karmienie piersią. Dołączam kartę informacyjną albo poprzednią receptę. Wniosek ocenia lekarz, a pytania dodatkowe zadaje na czacie. Nie ma rozmowy wideo ani telefonicznej.

Receptę bez badania można wystawić tylko na kontynuację, gdy uzasadnia to stan zdrowia opisany w dokumentacji (art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty). Nawrót objawów, pogorszenie nastroju, nowe działania niepożądane albo potrzeba zmiany leku to sprawa dla psychiatry na wizycie. Lekarz może odmówić; opłata dotyczy oceny wniosku, więc przy odmowie nie podlega zwrotowi.