Wypełniam test ADHD i co dalej? ASRS, jego granice i diagnoza u psychiatry

ASRS to skrót od Adult ADHD Self-Report Scale, czyli skali samooceny objawów ADHD u dorosłych. To najczęściej spotykany test, który pojawia się w wynikach wyszukiwania pod hasłami w rodzaju „quiz czy mam ADHD” albo „test czy mam ADHD”. Wypełniam go sam, bez udziału lekarza, odpowiadając, jak często w ostatnim czasie zdarzają mi się typowe trudności: od „nigdy” do „bardzo często”.

Pytania dotyczą dwóch grup objawów. Pierwsza to nieuwaga: gubienie wątku, odkładanie zadań wymagających skupienia, zapominanie o terminach, gubienie rzeczy. Druga to nadruchliwość i impulsywność: wiercenie się, wewnętrzny niepokój, przerywanie innym, trudność z czekaniem na swoją kolej. Test ma krótką część przesiewową i dłuższą część uzupełniającą, która pokazuje dokładniejszy obraz objawów.

Sam w sobie ASRS niczego nie rozpoznaje. Jest narzędziem przesiewowym, czyli takim, które ma wyłapać osoby, u których warto pogłębić diagnostykę. W gabinecie psychiatra może go użyć jako jednego z wielu elementów oceny, obok wywiadu i innych kwestionariuszy.

Wiele osób szuka testu na ADHD dopiero po trzydziestce albo czterdziestce, często wtedy, gdy rozpoznanie dostaje ich dziecko i nagle rozpoznają w jego opisie siebie. To nie przypadek. U dorosłych objawy wyglądają inaczej niż u dzieci: zamiast biegania po klasie pojawia się wewnętrzny niepokój, ciągłe przełączanie się między zadaniami, odkładanie spraw na ostatnią chwilę i poczucie chaosu w głowie.

Przez lata wypracowuję też sposoby radzenia sobie: listy, przypomnienia w telefonie, pracę pod presją terminu, pomoc partnera w pilnowaniu rachunków. Z zewnątrz wszystko działa, ale kosztuje mnie to dużo więcej wysiłku niż innych. Do tego ADHD często idzie w parze z obniżonym nastrojem, lękiem albo kłopotami ze snem i to właśnie z nimi trafia się najpierw do lekarza. Dlatego test bywa pierwszym momentem, w którym w ogóle łączę swoje trudności w jedną całość.

Wysoki wynik oznacza, że opisuję u siebie wiele objawów typowych dla ADHD i że warto pokazać go specjaliście. Nie oznacza, że mam ADHD. Niski wynik też nie zamyka sprawy, jeśli od lat mam poważne kłopoty z organizacją, pracą albo relacjami i sam czuję, że coś jest nie tak.

Na wynik mocno wpływa to, w jakim momencie test wypełniam. Po kilku nieprzespanych nocach, w okresie dużego stresu albo w czasie obniżonego nastroju skupienie słabnie u każdego, więc odpowiedzi mogą wyjść gorzej niż zwykle. Dlatego wynik traktuję jako punkt wyjścia do rozmowy z lekarzem, a nie jako odpowiedź na pytanie „czy mam ADHD”.

Pomaga mi też, gdy na te same pytania odpowie osoba, która dobrze mnie zna, myśląc o moim codziennym zachowaniu. Jeśli jej odpowiedzi wyraźnie różnią się od moich, to cenna informacja dla lekarza: albo nie zauważam części swoich trudności, albo oceniam się surowiej, niż wyglądam z boku. Obie wersje zabieram na wizytę.

Charakterystyki leków stosowanych w ADHD dobrze pokazują, dlaczego sam kwestionariusz nie wystarczy. Charakterystyka metylofenidatu (Medikinet) podaje wprost, że nie ma pojedynczego testu diagnostycznego, który pozwalałby rozpoznać ADHD, a właściwa diagnostyka wymaga kryteriów medycznych oraz psychologicznych, edukacyjnych i społecznych. Obie charakterystyki, metylofenidatu i atomoksetyny, zastrzegają też, że rozpoznanie nie może opierać się wyłącznie na stwierdzeniu jednego lub kilku objawów.

Test online ma kilka ograniczeń, o których warto pamiętać:

• opiera się wyłącznie na mojej samoocenie, a ta bywa zawyżona albo zaniżona;
• nie sprawdza, czy objawy były obecne w dzieciństwie, a bez tego rozpoznanie ADHD u dorosłego nie jest możliwe;
• nie odróżnia ADHD od innych przyczyn podobnych trudności, takich jak depresja, zaburzenia lękowe, bezsenność, wypalenie, choroby tarczycy albo używanie alkoholu i innych substancji;
• nie ocenia, jak bardzo objawy utrudniają mi życie w pracy, w domu i w relacjach;
• wiele quizów krążących w sieci nie ma nic wspólnego z ASRS ani z żadnym sprawdzonym narzędziem.

Diagnozę stawia psychiatra, zgodnie z aktualną klasyfikacją DSM albo ICD. W ramach NFZ do psychiatry nie potrzebuję skierowania. Od 17 września 2025 r. bez skierowania mogę też pójść do psychologa, który może przeprowadzić część diagnostyki psychologicznej, ale rozpoznanie i ewentualne leczenie farmakologiczne należą do lekarza.

Podstawą jest szczegółowy wywiad. Psychiatra pyta o to, jak wyglądało moje dzieciństwo i szkoła, kiedy pojawiły się trudności, jak radzę sobie w pracy, w domu i w związku, jak śpię, czy piję alkohol, biorę inne substancje albo leki. Charakterystyka atomoksetyny wymaga, by u dorosłego potwierdzić, że objawy ADHD występowały już w dzieciństwie, i zaleca potwierdzenie przez trzecią stronę, na przykład rodzica albo kogoś, kto znał mnie jako dziecko. Według tej charakterystyki leczenia nie należy zaczynać, jeśli nie da się zweryfikować objawów z dzieciństwa.

Psychiatra ocenia też, jak bardzo objawy wpływają na życie. Ta sama charakterystyka mówi o ADHD o nasileniu co najmniej umiarkowanym, które zaburza funkcjonowanie w dwóch lub więcej środowiskach, na przykład w pracy i w życiu społecznym. Diagnoza zwykle zajmuje więcej niż jedno spotkanie, bo lekarz musi też wykluczyć inne wyjaśnienia objawów. Więcej o tym, jak ADHD wygląda w dorosłym życiu, piszę w tekście o ADHD u dorosłych.

Dobre przygotowanie skraca drogę do rozpoznania i pozwala lekarzowi zobaczyć pełniejszy obraz. Przed wizytą zbieram:

• wynik testu ASRS, jeśli go mam, razem z datą wypełnienia;
• konkretne przykłady trudności z ostatnich miesięcy, z pracy, domu i relacji;
• świadectwa szkolne albo opinie nauczycieli, jeśli je mam, bo mówią sporo o moim dzieciństwie;
• relację bliskiej osoby, najlepiej rodzica, o moim zachowaniu w dzieciństwie;
• listę wszystkich leków i suplementów, które przyjmuję, oraz informacje o chorobach przewlekłych;
• szczerą informację o śnie, alkoholu i innych substancjach, bo mogą dawać objawy podobne do ADHD.

Charakterystyki leków podkreślają, że leczenie ADHD to program kompleksowy, który obejmuje działania psychologiczne, edukacyjne i społeczne, a nie tylko tabletki. Nie każdy pacjent z rozpoznaniem potrzebuje leku. Jeśli psychiatra uzna leczenie farmakologiczne za wskazane, wybiera spośród leków stosowanych w ADHD.

Atomoksetyna jest lekiem na receptę (Rp) i nie jest substancją psychotropową w rozumieniu przepisów. Jej charakterystyka wskazuje ją w leczeniu ADHD u dzieci od 6 lat, młodzieży i dorosłych, przy czym leczenie powinien rozpocząć specjalista w leczeniu ADHD, na przykład psychiatra.

Metylofenidat to substancja psychotropowa grupy II-P, wydawana na receptę Rpw. Charakterystyka Medikinetu, z której korzystam, opisuje wskazanie u dzieci od 6 lat i zastrzega, że ten produkt nie jest przeznaczony dla dorosłych z ADHD. Poszczególne produkty z metylofenidatem mogą różnić się wskazaniami, więc to psychiatra ocenia, który preparat jest odpowiedni. Przy metylofenidacie obowiązują dodatkowe zasady: recepta może obejmować zapotrzebowanie na maksymalnie 90 dni stosowania, a jej termin realizacji to 30 dni.

Jest też reguła, która ma znaczenie przy recepcie bez badania. Według § 7 ust. 2b rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1 i preparatów zawierających te środki lub substancje receptę na kontynuację leku z substancją psychotropową grupy II-P można wystawić bez badania tylko wtedy, gdy od ostatniego zbadania pacjenta upłynęło nie więcej niż 3 miesiące.

Przez internet nie zrobię diagnozy ADHD i nie zacznę leczenia. Lekarz nie postawi mi tu rozpoznania ani nie dobierze pierwszego leku, a usługa nie obejmuje rozmów wideo ani telefonicznych. Jeśli dopiero podejrzewam u siebie ADHD, moim następnym krokiem jest wizyta u psychiatry.

Jeśli rozpoznanie już mam, leczenie prowadzi psychiatra, a ja mam dokumentację, mogę złożyć wniosek o e-receptę na kontynuację leczenia. Wypełniam formularz z wywiadem, a wniosek ocenia lekarz, nadzór medyczny sprawuje lek. Damian Wojno (PWZ 3211301). Pytania dodatkowe lekarz zadaje na czacie. Może też odmówić, na przykład gdy minęło zbyt dużo czasu od ostatniego badania. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi.

• Charakterystyka Produktu Leczniczego Auroxetyn (atomoksetyna), URPL
• Charakterystyka Produktu Leczniczego Medikinet 5 mg (metylofenidat), URPL
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1 i preparatów zawierających te środki lub substancje (Dz.U. 2025 poz. 1678)
• Ustawa z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne (Dz.U. 2026 poz. 612)