Leczę ADHD lekiem Concerta: działanie, ryzyka i zasady recepty

Concerta: co to za lek i czym różni się od innych tabletek z metylofenidatem

Concerta zawiera chlorowodorek metylofenidatu, substancję pobudzającą ośrodkowy układ nerwowy (kod ATC N06BA04). Tabletka ma nietypową budowę: po połknięciu rozpuszcza się zewnętrzna otoczka z częścią leku, a reszta metylofenidatu uwalnia się stopniowo z wnętrza tabletki przez kolejne godziny. Według ChPL Concerta przyjmowana raz na dobę daje mniejsze wahania stężenia niż metylofenidat o natychmiastowym uwalnianiu brany trzy razy dziennie.

Ta konstrukcja ma praktyczne skutki. Połykam ją więc całą, popijając napojem, i nigdy jej nie żuję, nie łamię ani nie rozkruszam. Jej powłoka się nie wchłania, więc jeśli zauważę w stolcu coś przypominającego tabletkę, nie ma powodu do niepokoju. Z tego samego powodu lek nie jest dla osób z poważnymi przewężeniami przewodu pokarmowego ani dla tych, które mają duże trudności z połykaniem tabletek.

Na co pomaga Concerta i kto zaczyna leczenie

ChPL przewiduje Concertę w ADHD, czyli zespole nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, u dzieci od szóstego roku życia i u dorosłych, jeśli inne metody okazały się niewystarczające. Lek ma być częścią kompleksowego programu, w którym są też działania psychologiczne, edukacyjne i społeczne.

Start terapii i jej kontrola muszą należeć do specjalisty obeznanego z ADHD, czyli pediatry, psychiatry dzieci i młodzieży lub psychiatry dorosłych. U dorosłego rozpoznanie wymaga potwierdzenia, że objawy były obecne już w dzieciństwie. Zanim dostanę pierwszą receptę, lekarz sprawdza mój układ sercowo-naczyniowy, tętno i ciśnienie, a gdy zaczynam leczenie jako dorosły, ChPL wymaga dodatkowo konsultacji u kardiologa. O samym zaburzeniu piszę więcej w tekście o ADHD w dorosłym życiu.

U dzieci młodszych niż 6 lat i u osób starszych metylofenidatu nie należy stosować. Nie służy też do zapobiegania zwykłemu zmęczeniu ani do jego leczenia, więc nie jest to tabletka na koncentrację przed egzaminem.

Kiedy Concerty nie wolno przyjmować

ChPL wymienia przeciwwskazania, wśród nich:

• nadwrażliwość na metylofenidat lub składniki tabletki;
• nadczynność tarczycy albo tyreotoksykoza, jaskra, a także guz chromochłonny nadnerczy;
• przyjmowanie nieselektywnych, nieodwracalnych inhibitorów MAO teraz albo w ciągu 14 dni od ich odstawienia, z powodu ryzyka przełomu nadciśnieniowego;
• ciężka depresja, jadłowstręt albo inne zaburzenia odżywiania, tendencje samobójcze, mania, objawy psychotyczne, schizofrenia, osobowość z pogranicza lub ciężkie zaburzenia nastroju, zarówno teraz, jak i kiedykolwiek wcześniej;
• niedostatecznie kontrolowana choroba afektywna dwubiegunowa typu I;
• ciężkie schorzenia układu sercowo-naczyniowego, na przykład niewydolność serca, ciężkie nadciśnienie, kardiomiopatie, choroba niedokrwienna serca, zawał w przeszłości albo zagrażające życiu arytmie;
• choroby naczyń mózgowych, np. tętniak, zapalenie naczyń albo przebyty udar.

Concerta 18 mg i 36 mg: postać i opakowania

W polskim obrocie Concerta występuje jako tabletki o przedłużonym uwalnianiu 18 mg i 36 mg, w butelkach po 30 tabletek. Moc dobiera lekarz prowadzący. ChPL zaleca ostrożne dostosowywanie, start od możliwie najmniejszej dawki i unikanie niepotrzebnie dużych dawek, dlatego niczego w tym zakresie nie zmieniam sam.

W trakcie leczenia lekarz kontroluje ciśnienie, tętno, masę ciała (u dzieci także wzrost i apetyt) oraz stan psychiczny, po każdej modyfikacji dawki i co najmniej co 6 miesięcy. Jeśli po miesiącu dobrze dobranego leczenia nie ma poprawy, ChPL mówi, że lek należy odstawić. Gdy terapia trwa ponad rok, lekarz co jakiś czas weryfikuje, czy nadal potrzebuję Concerty, a ChPL radzi przynajmniej raz w roku odstawić lek na pewien czas, żeby ocenić mój stan.

Skutki uboczne Concerty, które warto znać

Tabela w punkcie 4.8 ChPL wymienia trzy objawy bardzo częste, dotyczące ponad 1 osoby na 10: ból głowy, nerwowość i bezsenność. Do częstych, czyli dotyczących od 1 do 10 osób na każde 100, należą m.in.:

• słabszy apetyt albo jadłowstręt, a u dzieci leczonych przez długi czas umiarkowane spowolnienie przybierania na wadze i wzrastania;
• lęk, drażliwość, chwiejność emocjonalna, agresja, pobudzenie, obniżony nastrój, tiki, trudności z zaśnięciem;
• zawroty głowy, senność, mimowolne ruchy (dyskinezy);
• przyspieszone bicie serca, kołatanie, zaburzenia rytmu, wzrost ciśnienia tętniczego;
• ból brzucha, nudności, wymioty, biegunka, suchość w ustach;
• zapalenie nosogardła, kaszel, ból gardła.

Gdy coś niepokoi: poważniejsze objawy i testy

Rzadziej opisywano zdarzenia poważne: objawy psychotyczne i omamy, manię, myśli samobójcze, ból w klatce piersiowej, a także podwyższone ciśnienie w oku i jaskrę. Gdy pojawiają się myśli samobójcze, omamy, ból w klatce piersiowej albo nagłe pogorszenie widzenia, kontaktuję się z lekarzem od razu, a przy zagrożeniu życia dzwonię pod 112.

Warto też wiedzieć, że test na amfetaminy u osoby biorącej metylofenidat bywa fałszywie dodatni, co liczy się choćby przy badaniach antydopingowych.

Concerta a alkohol, kierownica i inne leki

ChPL zaleca, by w czasie leczenia powstrzymać się od alkoholu. Powody są dwa: alkohol potrafi wzmocnić niepożądany wpływ leków psychoaktywnych na układ nerwowy, a w testach in vitro przy zawartości alkoholu ponad 10% z tabletki Concerta uwalniało się więcej metylofenidatu. Znaczenie tego w organizmie nie jest znane, więc na czas leczenia nie piję.

Według ChPL Concerta w umiarkowanym stopniu utrudnia kierowanie autem, bo bywa przyczyną senności, zawrotów głowy i kłopotów ze wzrokiem, np. niewyraźnego albo podwójnego widzenia. Jeśli zauważę u siebie takie objawy, nie siadam za kierownicą i nie obsługuję maszyn.

Ostrożności wymaga też połączenie z lekami przeciwnadciśnieniowymi, których skuteczność metylofenidat może zmniejszać, z serotoninergicznymi (opisano zespół serotoninowy), z klonidyną (opisano poważne działania niepożądane, łącznie z nagłym zgonem) oraz z przeciwpsychotycznymi, więc lekarz musi znać wszystkie moje leki. Przy planowej operacji w znieczuleniu anestetykami halogenowymi metylofenidatu nie stosuje się w dniu zabiegu.

Czy Concerta uzależnia i czy jest psychotropem

Tak. Przepisy zaliczają metylofenidat do substancji psychotropowych grupy II-P, więc Concertę apteka wyda mi wyłącznie na receptę Rpw.

Według ostrzeżeń ChPL długotrwałe nadużywanie metylofenidatu grozi znaczną tolerancją oraz psychicznym uzależnieniem. Częstość uzależnienia w zestawieniu działań niepożądanych jest nieznana, a nadużywanie zgłaszano częściej w przypadku preparatów, które uwalniają lek od razu. Lekarz bierze pod uwagę wcześniejsze uzależnienie od leków lub alkoholu, a przy wysokim ryzyku może wybrać leczenie bez leków pobudzających.

Odstawienie też wymaga nadzoru, bo przerwanie leczenia może ujawnić depresję albo przewlekłą nadaktywność. Dlatego nie kończę leczenia na własną rękę i nie oddaję tabletek nikomu innemu, a ChPL wprost każe lekarzom zwracać uwagę na ryzyko nielegalnej dystrybucji.

Zamiennik i cena: gdzie szukam odpowiedzi

Metylofenidat ma w Polsce także inne nazwy handlowe, między innymi Medikinet i Medikinet CR. Preparaty te mają różne postacie (kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu, tabletki uwalniające lek natychmiast albo stopniowo), różny czas działania, a bywa, że i inne zarejestrowane wskazania. Według ChPL Concerty to lekarz prowadzący decyduje o postaci leku, kierując się tym, przez ile godzin w ciągu dnia ma on działać. O zamianę pytam więc lekarza, a nie robię jej sam. Więcej o substancji: metylofenidat w szczegółach, a o całej grupie: przegląd leków na ADHD.

Cena zależy od mocy i od tego, czy w moim wskazaniu przysługuje refundacja. Ile dopłacę, sprawdzam w aktualnym obwieszczeniu Ministra Zdrowia o lekach refundowanych lub dopytuję farmaceutę.

Recepta na Concertę i to, co mogę załatwić online

Receptę na substancję psychotropową, również elektroniczną, muszę zrealizować w ciągu najwyżej 30 dni (art. 96a Prawa farmaceutycznego). W grupie II-P jedna recepta mieści lek na maksymalnie 90 dni, a jeśli lekarz rozpisze ją na kilka recept na kolejne okresy (do trzech), razem też nie mogą one przekroczyć 90 dni stosowania.

Receptę bez badania można wystawić tylko na kontynuację leczenia, gdy uzasadnia to stan zdrowia opisany w dokumentacji (art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza). Przy substancjach grupy II-P rozporządzenie o środkach odurzających dodaje warunek: od ostatniego zbadania mogą minąć nie więcej niż 3 miesiące, a lekarz weryfikuje historię leczenia. Potrzebuję więc aktualnej wizyty u lekarza prowadzącego i dokumentacji, która to potwierdza.

W japorecepte nie zaczynam leczenia ADHD i nie dostaję rozpoznania. Wypełniam formularz z wywiadem i dołączam dokumentację, a wniosek ocenia lekarz, który dodatkowe pytania zadaje na czacie. Lekarz może odmówić, na przykład gdy ostatnie badanie było zbyt dawno. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi. Szczegóły są na stronie recepta na leki psychiatryczne.