Biorę Depakine Chrono: co muszę wiedzieć o leku i o kolejnej recepcie

Depakine Chrono w skrócie: substancja, grupa, kategoria

W każdej tabletce Depakine Chrono są dwie formy tej samej substancji: walproinian sodu i kwas walproinowy. Podmiotem odpowiedzialnym jest Sanofi, a obie formy zamknięto w tabletce o przedłużonym uwalnianiu, która oddaje lek stopniowo. W klasyfikacji ATC to lek przeciwdrgawkowy (N03AG01), a w psychiatrii mówi się o nim lek normotymiczny, czyli stabilizator nastroju.

Według ChPL walproinian działa na ośrodkowy układ nerwowy. Najbardziej uznana hipoteza mówi o zwiększeniu stężenia kwasu gamma-aminomasłowego (GABA), głównego przekaźnika hamującego w mózgu. Tabletki mają kategorię Rp, czyli zwykłą receptę.

Kiedy lekarz sięga po walproinian

Charakterystyka wymienia dwa obszary. Pierwszy to padaczka: napady uogólnione (miokloniczne, toniczno-kloniczne, atoniczne, napady nieświadomości), napady częściowe, także wtórnie uogólnione, oraz zespół Lennoxa-Gastauta.

Drugi to epizody maniakalne w chorobie afektywnej dwubiegunowej, ale tylko wtedy, gdy lit jest przeciwwskazany albo źle tolerowany. Jeśli lek zadziałał w ostrej fazie manii, lekarz może rozważyć dalsze leczenie walproinianem. Skuteczności w manii u osób poniżej 18 lat nie ustalono.

U dziewcząt i kobiet w wieku rozrodczym walproinianu nie należy stosować, chyba że inne metody leczenia są nieskuteczne lub nie są tolerowane, a leczenie rozpoczyna i nadzoruje wyłącznie lekarz specjalizujący się w padaczce lub chorobie afektywnej dwubiegunowej. U mężczyzn ChPL również zaleca, by robił to taki specjalista.

Tabletki 300 i 500 oraz inne postaci w aptece

Depakine Chrono występuje w dwóch mocach tabletek powlekanych o przedłużonym uwalnianiu: Depakine Chrono 300 (200 mg walproinianu sodu i 87 mg kwasu walproinowego) oraz Depakine Chrono 500 (333 mg i 145 mg). Do tej samej rodziny należą granulat w saszetkach Depakine Chronosphere i syrop Depakine. Proszek do wstrzykiwań ma kategorię Lz, więc pomijam go na tej stronie.

Tabletek nie podaje się dzieciom poniżej 6 lat ze względu na ryzyko zadławienia. Dawkę ustala lekarz indywidualnie, biorąc pod uwagę wiek, masę ciała i skuteczność, a oznaczenie stężenia leku we krwi ma znaczenie pomocnicze. Nie zmieniam liczby tabletek ani pory ich przyjmowania bez decyzji lekarza prowadzącego.

Po uwolnieniu substancji czynnych obojętna matryca tabletki jest wydalana z kałem. Jej widok w stolcu nie oznacza więc, że lek się nie wchłonął.

Ciąża i planowanie dziecka: tu ChPL jest najostrzejsza

Walproinian ma wysoki potencjał teratogenny. W leczeniu choroby afektywnej dwubiegunowej jest przeciwwskazany w ciąży, a u kobiet w wieku rozrodczym jest przeciwwskazany, chyba że spełnione są warunki programu zapobiegania ciąży. W padaczce lek jest przeciwwskazany w ciąży, chyba że nie ma odpowiedniego leczenia alternatywnego, a u kobiet w wieku rozrodczym, chyba że spełnione są warunki programu zapobiegania ciąży.

Liczby z ChPL: ciężkie wady wrodzone u około 11% dzieci kobiet z padaczką leczonych walproinianem w monoterapii, wobec około 2-3% w populacji ogólnej. Opóźnienia wczesnego rozwoju stwierdzano u maksymalnie 30-40% dzieci przedszkolnych narażonych w życiu płodowym, a iloraz inteligencji w wieku 6 lat był średnio o 7-10 punktów niższy niż po innych lekach przeciwpadaczkowych.

Program oznacza w praktyce test ciążowy przed rozpoczęciem leczenia, skuteczną antykoncepcję bez przerw, kontrolę u specjalisty co najmniej raz w roku i coroczny formularz potwierdzenia, że znam ryzyko. Jeśli planuję ciążę, najpierw idę do specjalisty. Jeśli zajdę w ciążę, kontaktuję się z lekarzem natychmiast i nie przerywam leczenia na własną rękę.

Mężczyźni też mają swoją część. ChPL opisuje niespójne dane o możliwym ryzyku zaburzeń neurorozwojowych u dzieci, gdy ojciec przyjmował walproinian w ciągu 3 miesięcy przed poczęciem. Zaleca rozważenie skutecznej antykoncepcji, także dla partnerki, w czasie leczenia i przez co najmniej 3 miesiące po nim; w tym czasie nie oddaje się nasienia.

Skutki uboczne: co jest częste, a co alarmujące

Według tabeli działań niepożądanych bardzo często, czyli u więcej niż 1 na 10 osób, występują drżenie i nudności. Często, do 1 na 10 osób, pojawiają się między innymi:

• wymioty, bóle żołądka, biegunka, zapalenie jamy ustnej i zmiany dziąseł;
• zwiększenie masy ciała i niskie stężenie sodu we krwi (hiponatremia);
• senność, ból i zawroty głowy, oczopląs, zaburzenia pamięci;
• przemijające, zależne od dawki wypadanie włosów i zmiany paznokci;
• stan splątania, pobudzenie, agresja, halucynacje, zaburzenia uwagi;
• niedokrwistość, małopłytkowość, nieregularne miesiączki, nietrzymanie moczu, osłabienie słuchu.

Objawy, z którymi nie czekam do kolejnej wizyty

Biegunka pojawia się często na początku leczenia i zwykle mija po kilku dniach bez przerywania terapii. Pilnego kontaktu z lekarzem wymagają natomiast: nagłe osłabienie, brak apetytu i senność z powtarzającymi się wymiotami lub bólem brzucha, bo mogą wyprzedzać żółtaczkę przy uszkodzeniu wątroby. Alarmem jest też ostry ból brzucha (zapalenie trzustki, niezbyt częste, ale czasem śmiertelne), rozległa wysypka lub obrzęk twarzy, nasilenie napadów oraz zaburzenia równowagi lub świadomości z wymiotami, które mogą oznaczać zwiększone stężenie amoniaku we krwi.

Leki przeciwpadaczkowe wiążą się z niewielkim wzrostem ryzyka myśli i zachowań samobójczych. Jeśli zauważam je u siebie, mówię o tym lekarzowi od razu, a w bezpośrednim zagrożeniu dzwonię pod 112.

Potrzebuję też badań. Przed leczeniem i okresowo w pierwszych 6 miesiącach sprawdza się czynność wątroby, w tym czas protrombinowy. Morfologię z płytkami i testy krzepnięcia zaleca się przed rozpoczęciem leczenia, przed zabiegiem operacyjnym i przy samoistnych siniakach lub krwawieniach. Kontroluję też masę ciała.

Depakine Chrono a alkohol, jazda autem i inne leki

ChPL nie zaleca picia alkoholu podczas leczenia walproinianem. Lek może też wywoływać senność, zwłaszcza razem z innymi lekami przeciwdrgawkowymi albo z benzodiazepinami, więc za kierownicę siadam dopiero wtedy, gdy wiem, jak na mnie działa.

Walproinian może nasilać działanie neuroleptyków, leków przeciwdepresyjnych, inhibitorów MAO i benzodiazepin. Z lamotryginą zwiększa ryzyko ciężkiej wysypki, a z karbamazepiną może nasilać jej toksyczność. Połączenie z meflochiną jest przeciwwskazane, a z antybiotykami z grupy karbapenemów niezalecane. Leki z estrogenem, w tym antykoncepcja hormonalna, mogą osłabiać działanie walproinianu.

Psychotrop czy nie i czy mogę się od niego uzależnić

Walproinianu nie ma w wykazie substancji psychotropowych, dlatego Depakine Chrono wydaje się na zwykłą receptę. Potocznie bywa nazywany lekiem psychotropowym, bo działa na mózg i nastrój, ale prawnie to inna kategoria niż benzodiazepiny; różnice opisuje przegląd leków psychotropowych. W ChPL nie ma ostrzeżenia o uzależnieniu. Mimo to o odstawieniu leku i jego tempie decyduje lekarz prowadzący, nie ja.

Zamiennik Depakine Chrono i ile za niego zapłacę

Walproinian zawierają w Polsce także Convulex, ValproLEK, Absenor i Convival Chrono. Różnią się postacią, mocą i sposobem uwalniania, dlatego o zamianie rozmawiam z lekarzem albo farmaceutą, zamiast kierować się samą nazwą substancji.

Cena zależy od mocy, wielkości opakowania i tego, czy przysługuje mi refundacja. Aktualną odpłatność sprawdzam w obwieszczeniu Ministra Zdrowia z wykazem leków refundowanych albo pytam w aptece.

Recepta na kontynuację leczenia walproinianem

Jeśli leczenie prowadzi już mój lekarz i mam dokumentację z rozpoznaniem, nazwą i mocą leku oraz ostatnimi badaniami, mogę złożyć wniosek o e-receptę. Odpowiadam w formularzu na pytania wywiadu, wniosek ocenia lekarz, a pytania dodatkowe zadaje na czacie. Podstawą jest art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty: receptę na kontynuację można wystawić bez badania, jeśli uzasadnia to stan zdrowia opisany w dokumentacji.

Lekarz może odmówić, na przykład gdy brakuje dokumentacji, objawy się nasiliły albo u kobiety w wieku rozrodczym nie widać spełnienia warunków programu zapobiegania ciąży. Pierwszy dobór leku i zmiany leczenia zostają u specjalisty na wizycie. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi.

Termin realizacji e-recepty nie może przekroczyć 365 dni; odrębne terminy dotyczą antybiotyków (7 dni) oraz środków odurzających i substancji psychotropowych (30 dni).