Biorę Rispolept: co to za lek, na co działa i czego się po nim spodziewać

Rispolept w skrócie: substancja, grupa, producent

Substancją czynną leku Rispolept jest rysperydon. To atypowy lek przeciwpsychotyczny (kod ATC N05AX08), który silnie blokuje receptory dopaminowe D2 i serotoninowe 5-HT2, działa też na receptory alfa1-adrenergiczne, a słabiej na receptory histaminowe H1 i alfa2-adrenergiczne. Charakterystyka produktu wiąże silne działanie na receptory D2 z korzystnym wpływem na objawy wytwórcze schizofrenii, takie jak urojenia i omamy.

Podmiotem odpowiedzialnym jest Janssen-Cilag International N.V. W rejestrze w obrocie są dwie nazwy z tej rodziny: Rispolept w postaci doustnej oraz Rispolept Consta, czyli postać do wstrzykiwań o przedłużonym uwalnianiu. To dwa osobne produkty z własnymi charakterystykami, a ten tekst opiera się na ChPL tabletek powlekanych.

Na co lekarz przepisuje Rispolept

Charakterystyka produktu wymienia cztery wskazania. Pierwsze dwa dotyczą leczenia dorosłych z przewlekłymi chorobami psychicznymi, dwa kolejne to leczenie krótkotrwałe w wąskich grupach pacjentów.

• schizofrenia
• epizody maniakalne o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej
• krótkotrwałe leczenie (do 6 tygodni) uporczywej agresji u osób z otępieniem w chorobie Alzheimera w stopniu umiarkowanym do ciężkiego, gdy metody niefarmakologiczne nie pomagają i istnieje ryzyko zagrożenia dla siebie lub innych
• krótkotrwałe objawowe leczenie (do 6 tygodni) uporczywej agresji w przebiegu zaburzeń zachowania u dzieci od 5 lat i młodzieży ze sprawnością intelektualną poniżej przeciętnej lub z niepełnosprawnością intelektualną, jako część szerszego programu terapeutycznego

Tabletki, roztwór i wstrzyknięcia: jakie postaci są w obrocie

Rispolept w postaci doustnej występuje jako tabletki powlekane 1 mg, 2 mg, 3 mg i 4 mg oraz jako roztwór doustny 1 mg/ml. Rispolept Consta to proszek i rozpuszczalnik do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań o przedłużonym uwalnianiu w mocach 25 mg, 37,5 mg i 50 mg. Tabletek 0,5 mg pod tą nazwą nie ma, choć mają je inne produkty z rysperydonem.

Dawkę ustala lekarz, osobno dla każdego wskazania i wieku, a u osób z chorobami nerek lub wątroby ostrożniej. Sam niczego tu nie zmieniam. Z praktycznych informacji z ChPL: pokarm nie wpływa na wchłanianie leku, tabletki zawierają laktozę, a tabletki 2 mg dodatkowo barwnik żółcień pomarańczową (E110), który może wywołać reakcję alergiczną. Leczenia nie przerywa się nagle, tylko stopniowo, według zaleceń lekarza.

Po jakim czasie Rispolept zaczyna działać

Charakterystyka produktu nie podaje jednego terminu, po którym lek działa. Opisuje za to badania: skuteczność w schizofrenii oceniano w badaniach trwających od 4 do 8 tygodni, a w manii główny wynik mierzono w 3. tygodniu leczenia. W dłuższym badaniu u stabilnych pacjentów ze schizofrenią rysperydon wydłużał czas do nawrotu w porównaniu z haloperydolem.

Dla mnie oznacza to tyle, że efektu nie oceniam po kilku dniach. O tym, czy lek działa wystarczająco, rozmawiam z psychiatrą na kolejnych wizytach, a do tego czasu przyjmuję go tak, jak zalecił.

Działania niepożądane Rispoleptu: co jest częste, a co pilne

Według ChPL najczęściej, u co najmniej 1 na 10 osób, występują: parkinsonizm (sztywność, spowolnienie, drżenie), sedacja i senność, ból głowy oraz bezsenność. Parkinsonizm i akatyzja, czyli przymus ruchu i niemożność usiedzenia w miejscu, zależą od dawki.

Często, czyli u 1 na 100 do 1 na 10 osób, zdarzają się m.in. akatyzja, dystonia, drżenie, zawroty głowy, zwiększenie masy ciała i apetytu, nudności, zaparcia, suchość w ustach i niewyraźne widzenie. Częstym działaniem niepożądanym jest też zwiększenie stężenia prolaktyny, które może dawać zaburzenia miesiączkowania, mlekotok, powiększenie piersi u mężczyzn, spadek libido i zaburzenia wzwodu. W badaniach trwających 6 do 8 tygodni przyrost masy ciała o co najmniej 7% stwierdzono u 18% dorosłych ze schizofrenią leczonych Rispoleptem i u 9% otrzymujących placebo, dlatego ChPL zaleca regularną kontrolę masy ciała i ważę się regularnie.

Do lekarza zgłaszam się pilnie, gdy zauważę:

• wysoką gorączkę ze sztywnością mięśni, poceniem, wahaniami ciśnienia i splątaniem, bo to mogą być objawy złośliwego zespołu neuroleptycznego
• mimowolne, rytmiczne ruchy języka, ust lub twarzy (późne dyskinezy)
• silne pragnienie, częste oddawanie moczu i nadmierny głód, czyli możliwe objawy hiperglikemii
• omdlenia i zawroty przy wstawaniu, kołatanie serca albo drgawki
• bolesny, długotrwały wzwód (priapizm)
• u osoby starszej z otępieniem: nagłe osłabienie lub drętwienie twarzy, rąk lub nóg, kłopoty z mową lub widzeniem

Seniorzy, ciąża, choroby serca: kiedy ostrożności jest więcej

U osób w podeszłym wieku z otępieniem ChPL opisuje zwiększoną umieralność w czasie leczenia lekami przeciwpsychotycznymi: w badaniach z doustnym Rispoleptem wynosiła ona 4,0% wobec 3,1% w grupie placebo. W tej grupie częstsze były też incydenty naczyniowo-mózgowe, a jednoczesne stosowanie z furosemidem wiązało się z wyższą śmiertelnością. Pacjenci z innym otępieniem niż w chorobie Alzheimera nie powinni być leczeni rysperydonem.

Ostrożność dotyczy też osób z chorobami serca i wydłużonym odstępem QT, z cukrzycą, padaczką, chorobą Parkinsona lub otępieniem z ciałami Lewy'ego, a także tych, u których istnieje ryzyko zakrzepicy. Przed operacją zaćmy mówię okuliście, że biorę Rispolept, bo może wystąpić śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki.

W ciąży Rispoleptu nie należy stosować, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne, a gdy leczenie trzeba przerwać, nie robi się tego gwałtownie. Noworodki narażone na lek w trzecim trymestrze mogą mieć objawy pozapiramidowe lub odstawienne. Rysperydon przenika w małych ilościach do mleka, więc decyzję o karmieniu piersią podejmuję razem z lekarzem.

Rispolept przy alkoholu, innych lekach i za kierownicą: na co uważam

ChPL zaleca ostrożność przy łączeniu rysperydonu z substancjami działającymi na ośrodkowy układ nerwowy, w szczególności z alkoholem, opioidami, lekami przeciwhistaminowymi i benzodiazepinami, bo razem zwiększają ryzyko nadmiernej sedacji. W praktyce alkohol razem z tym lekiem nasila senność i spowolnienie, a przez to zwiększa ryzyko upadków; może też pogarszać przebieg samej choroby.

Wiele leków zmienia stężenie rysperydonu. Paroksetyna i fluoksetyna mogą je zwiększać, a karbamazepina, fenytoina, fenobarbital i ryfampicyna zmniejszać. Ostrożność obowiązuje przy lekach wydłużających odstęp QT i przy lekach na nadciśnienie, z którymi może dojść do istotnego spadku ciśnienia. Rispolept może osłabiać działanie lewodopy, a doustne łączenie go z paliperydonem nie jest zalecane. Dlatego każdy nowy lek, także kupiony samodzielnie w aptece, uzgadniam z lekarzem lub farmaceutą.

Według ChPL Rispolept ma niewielki lub umiarkowany wpływ na prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn. Nie siadam za kierownicę, dopóki nie wiem, jak lek na mnie działa.

Czy Rispolept jest psychotropem i czy grozi mi uzależnienie

Potocznie każdy lek psychiatryczny bywa nazywany psychotropem. W sensie prawnym rysperydon nie jest substancją psychotropową, bo nie znajduje się na wykazie substancji psychotropowych. Jest wydawany na zwykłą receptę Rp, bez szczególnych ograniczeń przewidzianych dla benzodiazepin czy leków na ADHD.

ChPL nie opisuje uzależnienia od rysperydonu. Ostrzega natomiast przed nagłym odstawieniem: po gwałtownym przerwaniu dużych dawek leków przeciwpsychotycznych bardzo rzadko obserwowano nudności, wymioty, nadmierne pocenie się i bezsenność, a objawy psychotyczne i ruchy mimowolne mogą powrócić. Dlatego lek odstawia się stopniowo i tylko w porozumieniu z lekarzem.

Inne leki z rysperydonem, refundacja i dopłata

W obrocie są inne produkty z rysperydonem, m.in. Risperon, Ryspolit, Orizon, Risperidone Teva, Risperidone Grindeks, Risperidon Vipharm i Torendo Q-Tab, a także postaci do wstrzykiwań o przedłużonym uwalnianiu. Różnią się postacią, dostępnymi mocami, a czasem także zakresem wskazań, więc zamiana nie zawsze jest jeden do jednego. O zamienniku decyduje lekarz, a w aptece może go zaproponować farmaceuta zgodnie z przepisami.

Cena i wysokość dopłaty zależą od konkretnego opakowania i od tego, czy jest ono na liście leków refundowanych. Aktualne informacje znajdę w wykazie leków refundowanych ogłaszanym przez Ministra Zdrowia albo zapytam w aptece.

Recepta na Rispolept, gdy leczenie już trwa

Rozpoznanie i rozpoczęcie leczenia rysperydonem należą do psychiatry. Gdy biorę Rispolept od dłuższego czasu, a stan mam stabilny i udokumentowany, mogę wypełnić wniosek o receptę na kontynuację. Ocenia go lekarz pod nadzorem medycznym lek. Damiana Wojno (PWZ 3211301), pyta o szczegóły na czacie i może odmówić, a przy odmowie opłata nie podlega zwrotowi, bo dotyczy oceny wniosku. Nie ma tu rozmów wideo ani telefonicznych. Więcej o tym, jak przygotować dokumenty, piszę na stronie o recepcie na kontynuację, a przebieg wniosku opisuje e-recepta psychiatryczna.

Jeśli objawy wracają, pojawiły się nowe działania niepożądane albo psychiatra planował zmianę leczenia, wniosek nie wystarczy. Wtedy potrzebuję wizyty u psychiatry prowadzącego.