Mam przepisany Zoloft: działanie, skutki uboczne i recepta w praktyce

Co to za lek i kto go wytwarza

Zoloft to nazwa handlowa, pod którą firma Viatris wprowadza do obrotu sertralinę. Sertralina należy do grupy SSRI: hamuje zwrotny wychwyt serotoniny w mózgu, przez co zwiększa jej dostępność w miejscach, gdzie neurony przekazują sobie sygnały. W klasyfikacji ATC ma kod N06AB06, czyli należy do leków przeciwdepresyjnych.

W Polsce Zoloft jest dostępny wyłącznie na receptę Rp, w postaci tabletek powlekanych. Nie jest to lek z grupy benzodiazepin ani środek nasenny: nie działa od razu po połknięciu, tylko stopniowo, w ciągu kolejnych tygodni regularnego przyjmowania. Ogólne informacje o samej substancji, wspólne dla wszystkich jej marek, opisuje strona o sertralinie.

Pięć wskazań sertraliny zapisanych w charakterystyce Zoloftu

Charakterystyka produktu leczniczego Zoloft wymienia następujące zastosowania:

• epizody dużej depresji oraz zapobieganie ich nawrotom;
• lęk napadowy, z agorafobią albo bez niej;
• zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (ZO-K) u dorosłych oraz u dzieci i młodzieży w wieku 6-17 lat;
• zespół lęku społecznego, czyli fobię społeczną;
• zespół stresu pourazowego (PTSD).

Zoloft u dzieci i młodzieży

Charakterystyka wyraźnie ogranicza stosowanie u osób przed 18. rokiem życia: wyjątkiem jest wyłącznie ZO-K u dzieci i młodzieży w wieku 6-17 lat. Skuteczności w dużej depresji u dzieci nie wykazano. W badaniach klinicznych u młodych pacjentów leczonych lekami przeciwdepresyjnymi częściej niż przy placebo obserwowano myśli i próby samobójcze oraz wrogość, dlatego taka terapia wymaga ścisłej obserwacji przez lekarza i rodzinę. U dzieci leczonych długotrwale lekarz kontroluje także wzrost i rozwój.

Moce tabletek i sposób przyjmowania

Zoloft występuje w dwóch mocach: tabletki powlekane 50 mg i 100 mg. Inne marki sertraliny mają w obrocie także tabletki 25 mg i 150 mg. Jaką dawkę biorę i jak ją ewentualnie zmieniać, ustala lekarz; nie modyfikuję jej na własną rękę.

Według charakterystyki sertralinę przyjmuje się raz na dobę, rano albo wieczorem, z posiłkiem lub bez. Leku nie przerywa się nagle. Przy kończeniu leczenia dawkę zmniejsza się stopniowo, zgodnie z planem lekarza, bo gwałtowne odstawienie sprzyja objawom odstawiennym. W depresji leczenie powinno trwać wystarczająco długo, co najmniej 6 miesięcy, aby upewnić się, że objawy ustąpiły.

Ostrożności wymaga stosowanie u osób starszych, u których łatwiej o spadek sodu we krwi, oraz u osób z chorobami wątroby; w ciężkiej niewydolności wątroby sertraliny nie należy stosować. Przy cukrzycy lek może zmieniać kontrolę glikemii, więc częściej mierzę cukier.

Pierwsze dni i tygodnie: kiedy zauważę efekt

Charakterystyka podaje, że początek działania może się pojawić w ciągu 7 dni, ale pełny efekt wymaga zwykle więcej czasu, szczególnie w ZO-K. W praktyce oznacza to, że przez pierwsze tygodnie częściej czuję działania niepożądane niż poprawę nastroju. To normalny przebieg i nie jest powodem, żeby samemu odstawić lek.

Na początku mogą się pojawić nudności, biegunka, suchość w ustach, ból głowy, senność albo przeciwnie bezsenność. Część tych objawów słabnie przy dalszym leczeniu. Charakterystyka opisuje też akatyzję, czyli przykry wewnętrzny przymus ruchu i niemożność usiedzenia w miejscu, która występuje najczęściej w pierwszych tygodniach. Jeżeli ją zauważam, mówię o tym lekarzowi.

W pierwszych tygodniach i po zmianie dawki uważnie obserwuję też nastrój. Gdy nasila się lęk, pojawia się silny niepokój albo myśli samobójcze, kontaktuję się z lekarzem bez zwłoki; dotyczy to zwłaszcza młodych dorosłych. Dobrze, jeśli bliska osoba wie, że zaczynam leczenie, i może zwrócić uwagę na niepokojące zmiany w moim zachowaniu.

Działania niepożądane według charakterystyki

Najczęstszym działaniem niepożądanym sertraliny są nudności. W tabeli z charakterystyki jako bardzo częste (u co najmniej 1 na 10 osób) wymieniono: bezsenność, zawroty i bóle głowy, senność, nudności, biegunkę, suchość w jamie ustnej, zmęczenie oraz u mężczyzn niemożność osiągnięcia wytrysku.

Jako częste (od 1 na 100 do 1 na 10 osób) podano m.in.: zmniejszenie apetytu, lęk, pobudzenie, nerwowość, zmniejszenie libido, koszmary senne, drżenie, mrowienie skóry, zaburzenia uwagi i widzenia, szum w uszach, kołatanie serca, uderzenia gorąca, ziewanie, niestrawność, zaparcia, ból brzucha, wymioty, wzdęcia, nadmierne pocenie się, wysypkę, bóle mięśni i stawów, nieregularne miesiączki, zaburzenia wzwodu oraz przyrost masy ciała.

Charakterystyka opisuje też rzadsze, ale poważne zdarzenia: zespół serotoninowy (zwłaszcza przy łączeniu z innymi lekami działającymi na serotoninę), obniżenie stężenia sodu we krwi, częstsze u osób starszych, nieprawidłowe krwawienia, wydłużenie odstępu QT oraz napady padaczkowe. Zaburzenia seksualne w nielicznych przypadkach utrzymywały się mimo przerwania leczenia. Przy wysokiej gorączce ze sztywnością mięśni i splątaniem, omdleniu, kołataniu serca albo krwawieniu natychmiast szukam pomocy lekarskiej.

Leki i substancje, których nie łączę z Zoloftem

Przeciwwskazane jest przyjmowanie sertraliny razem z nieodwracalnymi inhibitorami MAO (np. selegiliną) oraz z pimozydem. Sertraliny nie zaczyna się wcześniej niż 14 dni po zakończeniu leczenia nieodwracalnym inhibitorem MAO. Nie należy jej łączyć z moklobemidem ani z antybiotykiem linezolidem. Ostrożności wymagają tryptany na migrenę, opioidy (np. fentanyl), inne leki przeciwdepresyjne i leki zmniejszające krzepliwość krwi, a łączenia z dziurawcem charakterystyka każe w miarę możliwości unikać. Charakterystyka zaleca też unikanie soku grejpfrutowego przez cały czas leczenia.

Zanim kupię coś nowego, nawet ziołowego, pytam farmaceutę, czy można to łączyć z sertraliną. Lekarzowi zawsze podaję pełną listę leków i suplementów, które przyjmuję.

Alkohol i kierowanie samochodem w trakcie leczenia

W badaniu u zdrowych ochotników sertralina nie nasilała wpływu alkoholu na myślenie i sprawność ruchową, mimo to charakterystyka wprost odradza picie alkoholu w czasie leczenia. Alkohol sam obniża nastrój i pogarsza sen, więc działa przeciwko temu, co ma dać terapia; w przedawkowaniu sertraliny z alkoholem notowano zgony.

Co do jazdy samochodem: w badaniach sertralina nie upośledzała sprawności psychoruchowej, ale charakterystyka zastrzega, że leki przeciwdepresyjne mogą osłabiać funkcje potrzebne do prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn. Dlatego zwłaszcza na początku leczenia sprawdzam, jak lek na mnie działa, zanim usiądę za kierownicą, a przy senności czy zawrotach głowy rezygnuję z jazdy.

Uzależnienie, objawy odstawienne i status prawny sertraliny

Sertralina nie znajduje się w wykazie substancji psychotropowych, a Zoloft wydaje się na zwykłą receptę Rp. Potocznie nazywa się go „psychotropem”, bo działa na psychikę i przepisuje go zwykle psychiatra, ale w sensie prawnym nim nie jest. Charakterystyka podaje, że nie wykazano, by sertralina powodowała skłonność do nadużywania; w badaniu porównawczym nie dawała euforii, w przeciwieństwie do alprazolamu i amfetaminy.

Nie oznacza to, że lek można przerwać z dnia na dzień. W badaniach objawy po odstawieniu zgłaszało 23% osób kończących leczenie wobec 12% kontynuujących. Najczęściej były to zawroty głowy, mrowienia, zaburzenia snu, niepokój, nudności, drżenie i bóle głowy, zwykle łagodne i ustępujące w ciągu 2 tygodni, choć czasem dłużej. To efekt przyzwyczajenia organizmu do leku, a nie głód typowy dla uzależnienia; mimo to w tabeli działań niepożądanych uzależnienie od leków wymieniono jako działanie rzadkie.

Sertralina przy planowaniu dziecka i w okresie laktacji

Charakterystyka nie zaleca stosowania sertraliny w ciąży, chyba że stan kobiety tego wymaga, a korzyści przeważają nad ryzykiem. Przy stosowaniu w późnej ciąży noworodek wymaga obserwacji. Do mleka przenikają niewielkie ilości leku, a stosowanie w czasie karmienia piersią charakterystyka dopuszcza tylko wtedy, gdy w ocenie lekarza korzyści przewyższają ryzyko. Jeśli planuję ciążę albo zajdę w nią w trakcie leczenia, nie odstawiam leku na własną rękę, tylko od razu omawiam sytuację z lekarzem.

Zamienniki Zoloftu i refundacja

Tę samą substancję czynną zawierają inne marki, m.in. Asertin, Setaloft, Stimuloton, Asentra, Miravil, Sertagen czy Zotral. Różnią się producentem, składem substancji pomocniczych i dostępnymi mocami. O zamianie decyduje lekarz, a w aptece może ją zaproponować farmaceuta, jeśli lekarz nie zastrzegł na recepcie, że zamiana jest niedozwolona.

Ceny nie podaję, bo zależy od apteki, wielkości opakowania i refundacji. Czy dany preparat sertraliny jest refundowany i z jaką odpłatnością, sprawdzam w aktualnym wykazie leków refundowanych Ministra Zdrowia albo pytam farmaceutę.

Jak zdobyć receptę na Zoloft

Zoloftu nie kupię bez recepty, a oferty z nielegalnych źródeł niosą ryzyko podróbek o nieznanym składzie. Pierwszą receptę i dobór leku daje psychiatra albo lekarz, który rozpoznał chorobę i ocenił, czy sertralina jest dla mnie odpowiednia. Termin realizacji e-recepty nie może przekroczyć 365 dni; odrębne, krótsze terminy dotyczą antybiotyków oraz środków odurzających i substancji psychotropowych, do których sertralina nie należy.

Jeśli już biorę Zoloft i mam dokumentację leczenia, mogę złożyć wniosek o e-receptę psychiatryczną na kontynuację. Wypełniam formularz, dołączam dokumenty, a wniosek ocenia lekarz, który w razie wątpliwości dopytuje na czacie. Może odmówić, np. gdy dawka się zmienia, stan się pogarsza albo brakuje dokumentacji; przy odmowie opłata nie podlega zwrotowi, bo dotyczy oceny wniosku. Nowe leczenie i zmianę leku zostawiam psychiatrze.