Refluks żołądka: co to jest i jak rozpoznać objawy

Refluks żołądkowo-przełykowy to sytuacja, w której kwaśna treść żołądka wraca do przełyku. Na granicy przełyku i żołądka działa mięsień zwieracz, który po przełknięciu kęsa powinien się zamknąć. Gdy rozluźnia się zbyt często albo jest osłabiony, kwas podrażnia śluzówkę przełyku.

Pojedyncze epizody zdarzają się u zdrowych osób, na przykład po obfitej kolacji. O chorobie refluksowej mówi się wtedy, gdy objawy są uciążliwe, nawracają albo powodują zmiany w przełyku. Ten tekst to przegląd tematu, a szczegółowe wątki, od nawyków żywieniowych po powikłania, rozwijam w osobnych wpisach.

Najczęstsze objawy refluksu to zgaga i cofanie się treści do ust, ale choroba potrafi dawać też dolegliwości spoza przewodu pokarmowego.

Objawy typowe	Objawy nietypowe
pieczenie za mostkiem, czyli zgaga	przewlekły suchy kaszel
kwaśny lub gorzki posmak w ustach	chrypka, chrząkanie, uczucie guli w gardle
cofanie się treści do gardła, zwłaszcza po pochyleniu	ból w klatce piersiowej
nasilenie objawów po jedzeniu i w pozycji leżącej	uszkodzenia szkliwa zębów, nawracające zapalenie gardła

Objawy nietypowe łatwo przypisać innym chorobom. Gdy dotyczą gardła i krtani, lekarze mówią o refluksie krtaniowo-gardłowym, który opisuję w tekście refluks krtaniowo-gardłowy. Ból w klatce piersiowej zawsze wymaga wykluczenia przyczyny sercowej, zanim uzna się go za objaw refluksu.

Refluks wynika najczęściej z osłabionej pracy zwieracza dolnego przełyku, a różne czynniki ten problem nasilają:

• nadwaga i otyłość, które zwiększają ciśnienie w jamie brzusznej,
• przepuklina rozworu przełykowego,
• ciąża,
• obfite i późne posiłki, kładzenie się zaraz po jedzeniu,
• alkohol, palenie tytoniu, tłuste i ostre potrawy, kawa, czekolada, napoje gazowane, jeśli u Ciebie nasilają objawy,
• niektóre leki, na przykład część leków przeciwbólowych, uspokajających czy stosowanych w nadciśnieniu.

Nie każdy reaguje na te same produkty, dlatego lepiej obserwować własne objawy niż rezygnować z całej listy naraz. Jak ułożyć jadłospis przy refluksie, piszę w tekście choroba refluksowa a nawyki żywieniowe.

Zgaga to objaw, a refluks to zjawisko, które ten objaw wywołuje. Zgaga oznacza pieczenie za mostkiem, a refluks opisuje cofanie się treści żołądka do przełyku.

W praktyce oznacza to dwie rzeczy. Po pierwsze, refluks może przebiegać bez zgagi, na przykład tylko z kaszlem albo chrypką. Po drugie, pieczenie w klatce piersiowej nie zawsze pochodzi z przełyku. Dlatego przy nowych lub nietypowych dolegliwościach rozpoznanie stawia lekarz, a nie test z listy objawów.

Pierwszym etapem leczenia refluksu są codzienne nawyki, a leki lekarz dokłada wtedy, gdy same zmiany nie przynoszą ulgi. Najczęściej zalecane zmiany to:

• mniejsze posiłki i ostatni posiłek na kilka godzin przed snem,
• uniesienie wezgłowia łóżka, jeśli objawy pojawiają się w nocy (więcej w tekście refluks nocny a sen),
• redukcja masy ciała przy nadwadze,
• ograniczenie alkoholu i rzucenie palenia.

Leki stosowane w refluksie należą do kilku grup. Inhibitory pompy protonowej najsilniej zmniejszają wydzielanie kwasu i są podstawą leczenia choroby refluksowej. Blokery receptora H2 działają słabiej. Leki zobojętniające i alginiany przynoszą szybką, ale krótką ulgę. Różnice między nimi opisuję w tekście IPP a blokery H2 w zgadze. Długość leczenia i dalsze postępowanie ustala lekarz.

Gdy objawy wracają po odstawieniu leków, lekarz może zalecić leczenie podtrzymujące albo stosowanie leku tylko w razie potrzeby. Nieleczony refluks może prowadzić do zapalenia przełyku i innych powikłań, o których piszę w tekście powikłania nieleczonego refluksu.

Dwie sytuacje szczególnie sprzyjają refluksowi: ciąża i przepuklina rozworu przełykowego. W obu przypadkach mechanizm jest podobny, czyli coś utrudnia zamykanie się połączenia przełyku z żołądkiem.

W ciąży działają hormony rozluźniające mięśnie i rosnąca macica, która uciska żołądek. Objawy zwykle mijają po porodzie, a leczenie, także lekami zobojętniającymi, warto uzgodnić z lekarzem prowadzącym ciążę.

Przepuklina rozworu przełykowego oznacza przesunięcie części żołądka przez otwór w przeponie do klatki piersiowej. Często wychodzi w gastroskopii u osób z przewlekłą zgagą. Zwykle leczy się ją jak refluks, a operację rozważa się tylko w wybranych sytuacjach.

Gastroskopia jest potrzebna wtedy, gdy refluksowi towarzyszą objawy alarmowe albo leczenie nie przynosi poprawy. Lekarz kieruje na badanie między innymi przy:

• trudnościach w połykaniu albo bólu przy połykaniu,
• niezamierzonej utracie masy ciała,
• wymiotach, zwłaszcza z krwią, albo czarnych stolcach,
• niedokrwistości,
• braku poprawy mimo leczenia,
• wieloletnich objawach, które wymagają oceny przełyku.

Wymioty krwią, smoliste stolce czy silny ból w klatce piersiowej to powód do pilnej pomocy: SOR albo numer 112. W diagnostyce refluksu stosuje się też całodobową pH-metrię lub pH-impedancję przełyku, gdy obraz w gastroskopii nie wyjaśnia objawów.

Lekarz szybciej oceni refluks, jeśli opiszesz objawy konkretnie. Przed wizytą albo konsultacją online zanotuj:

• jak często pojawia się zgaga i o jakiej porze,
• czy objawy nasilają się po jedzeniu, w nocy albo po pochyleniu,
• jakie leki już stosujesz i czy przynoszą ulgę,
• wszystkie inne przyjmowane leki, także przeciwbólowe,
• czy masz objawy alarmowe, takie jak trudności w połykaniu czy chudnięcie,
• wynik gastroskopii, jeśli była wykonana.

Jeśli masz rozpoznany refluks i przyjmujesz lek zalecony przez lekarza, kontynuację możesz omówić online. Na stronie refluks i zgaga opisuję, jak wygląda taki wniosek i jakie informacje warto przygotować: nazwę leku, czas leczenia, wyniki gastroskopii, jeśli była wykonana, oraz przyjmowane leki.

Opłata 59,00 zł dotyczy oceny wniosku przez lekarza. Lekarz decyduje, czy kontynuacja jest zasadna, czy potrzebna jest diagnostyka albo wizyta stacjonarna. Przy objawach alarmowych konsultacja online nie zastąpi badania.