Objawy wrzodów żołądka i dwunastnicy - jak je rozpoznać

Wrzód żołądka to ubytek w błonie śluzowej, który sięga głębiej niż zwykła nadżerka. Najczęściej daje:

• piekący albo tępy ból w nadbrzuszu, tuż pod mostkiem,
• uczucie pełności i sytości już po małym posiłku,
• nudności, czasem wymioty,
• wzdęcia i odbijanie,
• brak apetytu.

Te same objawy daje niestrawność czynnościowa, zapalenie błony śluzowej żołądka czy refluks, więc po samych dolegliwościach nie da się odróżnić wrzodu od innych chorób. U części osób, zwłaszcza przyjmujących leki przeciwbólowe, wrzód długo nie boli.

Ból wrzodowy umiejscawia się zwykle w nadbrzuszu, pośrodku albo nieco w prawo, i ma charakter pieczenia, ssania lub tępego ucisku. Charakterystyczna bywa jego zależność od pory dnia i posiłków.

• pojawia się na czczo albo kilka godzin po jedzeniu,
• może budzić w nocy,
• często na chwilę słabnie po posiłku albo po leku zobojętniającym,
• nawraca okresowo, z tygodniami spokoju pomiędzy.

Ten opis to obraz typowy, ale nie reguła. Ból promieniujący do pleców, nagły i bardzo silny albo połączony z gorączką wymaga pilnej oceny, bo może pochodzić z trzustki, pęcherzyka żółciowego albo oznaczać powikłanie wrzodu.

Dwie główne przyczyny wrzodów to zakażenie bakterią Helicobacter pylori i przyjmowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Obie osłabiają naturalną ochronę śluzówki przed kwasem.

Przyczyna	Jak działa
Helicobacter pylori	bakteria żyje w śluzie żołądka, wywołuje przewlekły stan zapalny i zaburza wydzielanie kwasu
niesteroidowe leki przeciwzapalne, w tym kwas acetylosalicylowy	hamują wytwarzanie substancji chroniących śluzówkę, ryzyko rośnie przy dłuższym stosowaniu i u osób starszych
czynniki dodatkowe	palenie tytoniu, alkohol, łączenie leków przeciwbólowych z lekami przeciwkrzepliwymi lub glikokortykosteroidami

Jeśli bierzesz leki przeciwbólowe na stałe, nie odstawiaj ich samodzielnie, tylko porozmawiaj z lekarzem o ochronie żołądka. O zakażeniu bakterią i jego leczeniu piszę szerzej w tekście choroba wrzodowa a Helicobacter pylori, a leki stosowane w eradykacji zebrałam w kategorii Helicobacter pylori.

Wrzody dwunastnicy zdarzają się częściej niż wrzody żołądka, a ból w obu przypadkach może układać się nieco inaczej względem posiłków.

	Wrzód żołądka	Wrzód dwunastnicy
ból a jedzenie	często nasila się wkrótce po posiłku	częściej pojawia się na czczo i kilka godzin po jedzeniu, słabnie po posiłku
ból nocny	rzadziej	częściej
apetyt i masa ciała	bywa spadek apetytu i chudnięcie	apetyt zwykle zachowany
kontrola po leczeniu	często kontrolna gastroskopia, aby potwierdzić wygojenie	zwykle wystarcza potwierdzenie skutecznej eradykacji

Te różnice są tylko wskazówką. Lokalizację wrzodu ustala gastroskopia.

Ryzyko wrzodów rośnie u osób, które łączą kilka czynników naraz. Szczególnie uważać powinny osoby:

• przyjmujące regularnie leki przeciwzapalne, na przykład z powodu bólu stawów,
• po 65. roku życia,
• z przebytym wcześniej wrzodem albo krwawieniem z przewodu pokarmowego,
• przyjmujące jednocześnie leki przeciwzapalne i przeciwkrzepliwe, przeciwpłytkowe lub glikokortykosteroidy,
• zakażone Helicobacter pylori,
• palące papierosy.

U takich osób lekarz może zalecić lek chroniący żołądek na czas leczenia przeciwbólowego. To decyzja lekarza, który zna wszystkie przyjmowane leki.

Nieleczony wrzód może krwawić, przebić ścianę żołądka albo zwęzić jego ujście. Objawy powikłań wymagają natychmiastowej pomocy, czyli SOR albo numeru 112:

• wymioty krwią albo treścią przypominającą fusy od kawy,
• czarne, smoliste stolce,
• osłabienie, zawroty głowy, omdlenie, bladość, przyspieszone tętno,
• nagły, bardzo silny ból brzucha, twardy jak deska brzuch,
• uporczywe wymioty po jedzeniu.

Pilnej diagnostyki, choć nie zawsze w trybie ratunkowym, wymagają też niezamierzona utrata masy ciała, niedokrwistość i trudności w połykaniu.

Wrzód rozpoznaje się w gastroskopii, czyli badaniu, w którym lekarz ogląda wnętrze przełyku, żołądka i dwunastnicy przez cienki endoskop. W trakcie badania pobiera wycinki, aby sprawdzić obecność Helicobacter pylori i wykluczyć zmiany nowotworowe w żołądku.

Zakażenie bakterią można też wykryć bez endoskopu: testem oddechowym z mocznikiem albo badaniem antygenu w kale. Przed testem trzeba zwykle odstawić na pewien czas leki zmniejszające wydzielanie kwasu i antybiotyki, ale zawsze po uzgodnieniu z lekarzem.

Jak uzyskać skierowanie, opisuję na stronach skierowanie na gastroskopię i skierowanie na test na Helicobacter pylori. Konsultacja kosztuje 69,00 zł, a o wystawieniu skierowania decyduje lekarz. Badanie opłacasz w placówce.

Leczenie wrzodów opiera się na lekach zmniejszających wydzielanie kwasu i usunięciu przyczyny, a większość wrzodów goi się po właściwej terapii.

• inhibitory pompy protonowej - zmniejszają wydzielanie kwasu i pozwalają śluzówce się zagoić,
• eradykacja Helicobacter pylori - połączenie kilku leków, w tym antybiotyków, przyjmowanych jednocześnie przez określony czas,
• zmiana leczenia przeciwbólowego - jeśli przyczyną były leki przeciwzapalne, lekarz ocenia, czy można je odstawić albo zastąpić,
• rzucenie palenia i ograniczenie alkoholu.

Po eradykacji sprawdza się, czy bakteria została usunięta. Leczenie operacyjne jest dziś potrzebne głównie przy powikłaniach. Schemat i czas leczenia ustala lekarz, a leków nie przerywa się samodzielnie po ustąpieniu bólu. Jeśli ból nie minął po zakończeniu leczenia albo wrócił po kilku tygodniach, zgłoś to lekarzowi, bo przetrwałe objawy wymagają ponownej oceny, czasem także kolejnej gastroskopii.

Przy wrzodach nie ma jednej specjalnej diety, która by je leczyła, ale sposób jedzenia może zmniejszyć dolegliwości w trakcie leczenia. Pomaga:

• jedzenie regularnie, mniejszymi porcjami,
• unikanie produktów, po których czujesz się gorzej, na przykład ostrych przypraw, tłustych potraw czy mocnej kawy,
• ograniczenie alkoholu i rezygnacja z palenia,
• niejedzenie późno w nocy, jeśli ból budzi ze snu.

Mleko nie leczy wrzodów. Może przynieść chwilową ulgę, ale potem pobudza wydzielanie kwasu. Podstawą leczenia pozostają leki i usunięcie przyczyny.