Objawy zapalenia błony śluzowej żołądka

Zapalenie żołądka daje najczęściej dolegliwości w nadbrzuszu: ból, pieczenie lub gniecenie, które może nasilać się po jedzeniu albo na czczo. Typowe są też:

• nudności, czasem wymioty,
• uczucie pełności już po kilku kęsach,
• odbijanie i wzdęcie w górnej części brzucha,
• brak apetytu.

Objawy nie są charakterystyczne i podobnie wygląda dyspepsja czynnościowa czy choroba wrzodowa. Co ważne, przewlekłe zapalenie, również to wywołane przez Helicobacter pylori, często przebiega bez żadnych dolegliwości i wychodzi dopiero w badaniu. Gdzie leży żołądek i jak działa jego śluzówka, wyjaśniam w tekście żołądek - budowa i funkcje.

Ostre zapalenie żołądka pojawia się nagle i zwykle szybko mija po usunięciu przyczyny, a przewlekłe rozwija się latami i może prowadzić do trwałych zmian w śluzówce.

Cecha	Ostre	Przewlekłe
Początek	nagły, w ciągu godzin lub dni	powolny, często niezauważalny
Typowe przyczyny	alkohol, leki przeciwbólowe, silny stres organizmu (ciężka choroba, uraz), zakażenie	Helicobacter pylori, długotrwałe przyjmowanie leków przeciwzapalnych, proces autoimmunologiczny
Objawy	wyraźny ból, nudności, wymioty	łagodne albo brak objawów
Możliwe skutki	nadżerki, krwawienie	zanik śluzówki, niedobór witaminy B12 lub żelaza, większe ryzyko wrzodów, a w rzadkich przypadkach raka

Leczenie przewlekłej postaci opisuję szerzej w tekście przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka - leczenie.

Trzy najczęstsze przyczyny zapalenia żołądka to zakażenie bakterią Helicobacter pylori, alkohol i niesteroidowe leki przeciwzapalne.

• Helicobacter pylori to bakteria, która żyje w śluzie wyściełającym żołądek i wywołuje przewlekły stan zapalny. Zakażenie nabywa się zwykle w dzieciństwie, a bez leczenia utrzymuje się latami. Jest główną przyczyną choroby wrzodowej i czynnikiem ryzyka raka żołądka. Więcej informacji zebrałem w kategorii Helicobacter pylori.
• Alkohol, zwłaszcza w dużych ilościach, bezpośrednio drażni śluzówkę.
• Niesteroidowe leki przeciwzapalne, takie jak popularne leki przeciwbólowe z tej grupy czy kwas acetylosalicylowy, osłabiają naturalną ochronę śluzówki.

Rzadsze przyczyny to choroba autoimmunologiczna, w której organizm atakuje komórki produkujące kwas, cofanie się żółci z dwunastnicy, palenie tytoniu, ciężkie choroby ogólne oraz choroba Leśniowskiego-Crohna.

Pewne rozpoznanie zapalenia żołądka daje gastroskopia z pobraniem wycinków, bo same objawy nie odróżniają go od innych chorób. W badaniu lekarz widzi zaczerwienienie, obrzęk lub nadżerki śluzówki, a badanie histopatologiczne wycinków pokazuje rodzaj zapalenia i obecność Helicobacter pylori.

Nie każdy z dolegliwościami trafia od razu na gastroskopię. U młodszych osób bez objawów alarmowych lekarz często zaczyna od nieinwazyjnego testu na Helicobacter pylori z kału lub z wydychanego powietrza i od badań krwi, na przykład morfologii. Gastroskopię zleca, gdy objawy są alarmujące, nie ustępują po leczeniu albo pacjent jest starszy.

Informacje o skierowaniach opisują strony skierowanie na gastroskopię oraz skierowanie na test na Helicobacter pylori. Skierowanie wystawia lekarz, jeśli po ocenie wniosku uzna badanie za zasadne.

Leczenie zapalenia żołądka zależy od przyczyny, a jego podstawą jest jej usunięcie i ochrona śluzówki na czas gojenia.

• przy zakażeniu Helicobacter pylori lekarz zleca eradykację, czyli kilkunastodniowe leczenie skojarzone z kilku antybiotyków i leku hamującego wydzielanie kwasu, a po kuracji sprawdza jej skuteczność testem,
• przy uszkodzeniu przez leki przeciwzapalne lekarz ocenia, czy można je odstawić lub zmienić, i często włącza inhibitor pompy protonowej,
• przy zapaleniu autoimmunologicznym uzupełnia się niedobory, przede wszystkim witaminy B12, i prowadzi regularne kontrole.

Leków przyjmowanych na stałe nie odstawiam bez rozmowy z lekarzem, nawet jeśli podejrzewam, że szkodzą żołądkowi. Dieta wspomaga leczenie, ale go nie zastępuje:

• jem mniejsze porcje regularnie, bez objadania się wieczorem,
• na czas gojenia rezygnuję z alkoholu i papierosów,
• ograniczam bardzo ostre, tłuste i smażone potrawy, jeśli nasilają objawy,
• wybieram potrawy gotowane, duszone i pieczone.

Ogólny przegląd chorób przewodu pokarmowego znajdziesz w dziale układ pokarmowy.

Objawy alarmowe ze strony żołądka mogą świadczyć o krwawieniu, wrzodzie albo nowotworze i wymagają szybkiej diagnostyki. Należą do nich:

• wymioty z krwią albo treścią przypominającą fusy od kawy,
• czarne, smoliste stolce,
• niezamierzona utrata masy ciała,
• niedokrwistość, bladość, osłabienie,
• trudności lub ból przy połykaniu,
• uporczywe wymioty,
• wyczuwalny opór w nadbrzuszu,
• nowe dolegliwości po 50. roku życia albo rak żołądka w rodzinie.

Wymioty krwią, smoliste stolce, nagły silny ból brzucha albo omdlenie to stan nagły: jadę na SOR lub dzwonię pod 112.

Ból i pieczenie w nadbrzuszu mają wiele możliwych źródeł, dlatego zapalenie żołądka rozpoznaje się dopiero po wykluczeniu innych przyczyn.

Choroba	Co ją odróżnia
Choroba wrzodowa	ubytek w śluzówce widoczny w gastroskopii, ból często na czczo lub w nocy
Dyspepsja czynnościowa	podobne objawy, ale prawidłowy obraz śluzówki i brak Helicobacter pylori
Choroba refluksowa	przewaga pieczenia za mostkiem i cofania kwaśnej treści
Kamica pęcherzyka żółciowego	napadowy ból pod prawym żebrem, często po tłustym posiłku
Zapalenie trzustki	silny ból promieniujący do pleców, wymioty, stan wymagający pilnej pomocy
Choroba wieńcowa	ucisk w klatce przy wysiłku, duszność, poty

Po skończonym leczeniu Helicobacter pylori lekarz zleca test kontrolny, zwykle po kilku tygodniach od zakończenia kuracji, bo poprawa samopoczucia nie dowodzi, że bakteria zniknęła. Przy rozpoznanym zaniku śluzówki ustala też, jak często powtarzać gastroskopię.

Po zakończonym leczeniu wracam stopniowo do zwykłego jedzenia i obserwuję, czy dolegliwości nie wracają. Nawrót bólu, pieczenia albo nudności po kilku miesiącach to powód do ponownej rozmowy z lekarzem, a nie do samodzielnego powtarzania dawnej kuracji.